Το περιορισμένο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Ε/Κ και Τ/Κ στα πλαίσια του Διεθνούς Δικαίου

Τόσο οι Ε/Κ όσο και οι Τ/Κ έχουν περιορισμένο δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Ούτε οι Ε/Κ ούτε οι Τ/Κ έχουν απόλυτο δικαίωμα εξωτερικής αυτοδιάθεσης, το οποίο δικαίωμα περιορίζεται για διάφορους νομικούς και πραγματικούς λόγους.

Η πρώτη χώρα που άσκησε το δικαίωμά της σε αυτοδιάθεση ήταν οι ΗΠΑ, όταν οι κάτοικοι του εδάφους που σήμερα βρίσκεται κάτω από την κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών εξεγέρθηκαν κατά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας το 1775, μια εξέγερση που στέφθηκε με επιτυχία και οδήγησε στην ίδρυση των ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν σήμερα τη μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη.  Ακολούθησε μια σειρά από άλλες εξεγέρσεις, που στην περίπτωση των αποικιών από Ευρωπαίους εποίκους υλοποιήθηκαν χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.  Τέτοια παραδείγματα είναι ο Καναδάς, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής, η Αυστραλία αλλά και η Νέα Ζηλανδία.  Στις αποικίες όμως στις οποίες κατοικούσε γηγενής πληθυσμός, όπως για παράδειγμα η Ινδία αλλά και ιδιαίτερα οι χώρες που συναποτελούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η άσκηση του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης δημιούργησε μια σειρά από ακανθώδη και δυσεπίλυτα πραγματικά και ιστορικά ζητήματα.  Για παράδειγμα στην Ινδία, ενώ αρχικά στο Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο αντιπροσωπεύονταν οι κάτοικοι του Πακιστάν, του Μπαγκλαντές και του Κασμίρ και θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα κράτος, τελικά δημιουργήθηκαν τέσσερα κράτη.

Το πρόβλημα όμως ήταν ιδιαίτερα δυσεπίλυτο στις χώρες που συναποτελούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία ήταν διάδοχος της Βυζαντινής αλλά και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.  Τα Βαλκάνια οδηγήθηκαν σε ένα ψηφιδωτό κρατών όπως η Σερβία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Αλβανία αλλά και άλλες.  Στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργήθηκε η Τουρκία, η Συρία, ο Λίβανος κ.λπ.

Η δημιουργία όλων αυτών των χωρών-κρατών ήταν αποτέλεσμα της εθνικιστικής επανάστασης που παρατηρήθηκε κατά το μισό του 20ού αι. και που κατά παράδοξο τρόπο έτυχε της υποστήριξης των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ είχαν κάθε λόγο να στηρίζουν τέτοιες εθνικιστικές εξεγέρσεις για τη δημιουργία ανεξάρτητων κρατών γιατί ήταν πολύ πιο εύκολο γι’ αυτές να επεκτείνουν τα οικονομικά τους συμφέροντα σε μικρά και αδύναμα ανεξάρτητα κράτη, παρά σε αποικίες οι οποίες ήταν συνδεδεμένες με τις μητροπολιτικές χώρες. Ειδικότερα μετά τον ΒΠΠ άρχισε να διαμορφώνεται το ψηφιδωτό των διαφόρων ανεξαρτήτων χωρών.

Το ερώτημα που ετίθετο για τις χώρες που συναποτελούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν πάντοτε το εξής: πώς καθορίζονται τα σύνορα ενός γεωγραφικού χώρου εντός του οποίου οι ψηφοφόροι θα είχαν δικαίωμα να αποφασίσουν πώς θα εξασκούσαν το δικαίωμά τους σε αυτοδιάθεση.  Στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατοικούσαν διάφορες φυλετικές ομάδες, οι οποίες ήταν διάσπαρτες μεταξύ τους.  Αν πάρουμε για παράδειγμα τη σημερινή Τουρκία, οι κάτοικοι επί εποχής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν Οθωμανοί, Κούρδοι, Έλληνες, Αρμένιοι, Λαζοί, Τσετσένοι, Ασσύριοι, Αλεβήτες, Άραβες κ.ά.

Το ίδιο φαινόμενο παρουσιαζόταν και στην Κύπρο, όπου κατοικούσαν στις ίδιες πόλεις και χωριά Οθωμανοί, Ρωμιοί, Μαρωνίτες, Λατίνοι και Αρμένιοι.  Χρησιμοποιώ επίτηδες τους όρους Οθωμανοί και Ρωμιοί για να περιγράψω κάποιες ομάδες κατοίκων του νησιού, γιατί οι ίδιες ομάδες με την κάθοδο των Βρετανών επέλεξαν να αποκαλούνται ως Έλληνες και Τούρκοι.  Όλοι οι οποίοι τουλάχιστον τον 18ο αι. και πριν ήταν σχεδόν άγνωστοι.

Το δικαίωμα άσκησης της αυτοδιάθεσης για τους Κύπριους βρισκόταν αντιμέτωπο με το ανυπέρβλητο εμπόδιο του καθορισμού των γεωγραφικών εισόδων εντός του οποίου θα ασκείτο το εν λόγω δικαίωμα.  Οι Ε/Κ είχαν κάθε συμφέρον, εφόσον ήταν το 80% του πληθυσμού της Κύπρου, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης να ασκηθεί εντός των συνόρων της Κύπρου, που ως νησί περιβαλλόταν από θάλασσα.  Αντίθετα, το συμφέρον της ηγεσίας των Τ/Κ αλλά και της μάζας των Τ/Κ ήταν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Κυπρίων να περιοριστεί σε βαθμό που να μην έχει ως αποτέλεσμα την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, αλλά και να εξασφαλίζει το δικαίωμα των Τ/Κ να συνεχίσουν να ζουν στον τόπο γεννήθηκαν. 

Αν πάρουμε το θέμα χρονολογικά, ο Ουίνστων Τσόρτσιλ το 1941 κάλεσε τους Κύπριους να ενταχθούν μαζικά στο Κυπριακό Σύνταγμα και να βοηθήσουν στον ΒΠΠ τη Βρετανία ενάντια στις χώρες του άξονα.  Ως αντάλλαγμα θα αναγνώριζε στους Κύπριους την άσκηση του δικαιώματος σε αυτοδιάθεση με τη λήξη του πολέμου.  Οι Κύπριοι, τόσο Ε/Κ όσο και Τ/Κ, ανταποκρίθηκαν μαζικά και στον βαθμό που επιτρεπόταν από τα μεγέθη τους συνέβαλαν στην επιτυχία των συμμάχων εναντίον των χωρών του άξονα.

Με το τέλος τους ΒΠΠ το αφήγημα των Ε/Κ ήταν ότι οι Βρετανοί, ως μια μεγάλη κυνική δύναμη, ξέχασε πολύ γρήγορα την υπόσχεση που είχε δώσει για αυτοδιάθεση των Κυπρίων, οι οποίοι διεκδικούσαν τότε ένωση και μόνο ένωση ή αυτοδιάθεση/ένωση.  Αντίθετα, το αφήγημα των Βρετανών υπό την εργατική Κυβέρνηση του Άτλι ήταν ότι κάλεσε τη Διασκεπτική στην Κύπρο και κάλεσε τους Κύπριους να συμμετέχουν.  Η Εκκλησία και το ΚΕΚ μποϋκόταραν τη Διασκεπτική προβάλλοντας τη θέση ότι δεν είχαν να συζητήσουν τίποτα άλλο εκτός από ένωση.  Στη Διασκεπτική έλαβαν μέρος μόνο οι δήμαρχοι του ΑΚΕΛ, το ΑΚΕΛ και Τ/Κ πολιτικοί.  Οι Άγγλοι τότε εισηγήθηκαν στους Κύπριους 7 χρόνια αυτοκυβέρνηση και μετά να αποφασίσουν με δημοψήφισμα για το μέλλον τους. Το ΑΚΕΛ απέρριψε την πρόταση αυτή, πιστεύω εσφαλμένα, γιατί εισακούστηκε η θέση του Νίκου Ζαχαριάδη, Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ, ο οποίος είπε στα μέλη του ΑΚΕΛ που τον επισκέφθηκαν ότι σε ένα μήνα θα εισέρχονταν νικηφόροι στην Αθήνα και συνεπώς το ΑΚΕΛ έπρεπε να ζητά ένωση και μόνο ένωση.

Το επόμενο βήμα ως προς τη διεκδίκηση δικαιώματος αυτοδιάθεσης/ένωσης ήταν η υιοθέτηση από τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο της θέσης του ΑΚΕΛ για την προκήρυξη δημοψηφίσματος για την ένωση.  Το δημοψήφισμα που διεξήχθη ήταν όμως εντελώς αντιδημοκρατικό, αφού επρόκειτο περί φανερής ψηφοφορίας εντός των εκκλησιών.  Το 97% όσων προσήλθαν και υπέγραψαν το σχετικό ψήφισμα, τάχθηκε υπέρ της ένωσης.

Μετέπειτα, η ελληνική Κυβέρνηση, λόγω των μαζικών διαδηλώσεων που οργανώνονταν από το παράνομο ΚΚΕ υπέρ της ένωσης αλλά και λόγω μιας αψιμαχίας του Παπάγου με τον Ήντεν, ενέγραψε το θέμα της αυτοδιάθεσης/ένωσης στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.  Το ψήφισμα καταψηφίστηκε με συντριπτική πλειοψηφία. 

Αξίζει τον κόπο κάποιος να ασχοληθεί με τα νομικά επιχειρήματα του Βρετανού εκπροσώπου στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.  Η ομιλία του περιστράφηκε γύρω από δύο βασικά επιχειρήματα: Το πρώτο επιχείρημα ήταν ότι το αίτημα της Ελλάδας για αυτοδιάθεση/ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, δεν ενέπιπτε κάτω από την αρχή της αυτοδιάθεσης των αποικιών αλλά, αντίθετα, αφορούσε τις παράνομες επεκτατικές ορέξεις του τότε Βασιλείου της Ελλάδος.  Αυτό το επιχείρημα δεν με βρίσκει σύμφωνο, καθότι αν οι κάτοικοι μιας εδαφικής οντότητας έχουν δικαίωμα για αυτοδιάθεση, έχουν και το δικαίωμα να επιλέξουν πώς ακριβώς θα το χρησιμοποιήσουν.

Το δεύτερο όμως επιχείρημα του Βρετανού εκπροσώπου είναι, κατά την κυπριακή, σιδεροκέφαλο.  Ο Βρετανός εκπρόσωπος υπέδειξε ότι η γεωγραφία της Κύπρου είναι τέτοια που από μόνη της είναι ενάντια στο αίτημα για αυτοδιάθεση/ένωση.  Υπέδειξε ότι τα βόρεια παράλια της Κύπρου απέχουν μόλις 40 μίλια από τα νότια παράλια της Τουρκίας ενώ απέχουν πέραν των 350 μιλίων από την ανατολική άκρη της Κρήτης. Επίσης ανέφερε ότι η Τουρκία, για λόγους δικής της ασφάλειας, δεν θα δεχόταν ποτέ να ενωθεί η Κύπρος με την Ελλάδα και να έχει στο μαλακό της υπογάστριο ένα ελληνικό νησί του μεγέθους της Κύπρου.

Η κυπριακή ηγεσία τότε κινητοποίησε ορισμένους από τους βουλευτές που επηρέαζε στη Βουλή των Κοινοτήτων, οι οποίοι και υπέβαλαν σωρεία επικριτικών ερωτημάτων προς τη Βρετανική Κυβέρνηση για το θέμα της αυτοδιάθεσης/ένωσης.  Σε απάντηση ο Hadjison απάντησε ότι ορισμένες χώρες λόγω της γεωγραφικής τους θέσης δεν μπορούν να ελπίζουν ποτέ ότι θα μπορούν να ασκήσουν πλήρως το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και μια τέτοια χώρα είναι η Κύπρος.

Αυτό ήταν που ώθησε τον Μακάριο και τον Γρίβα να ιδρύσουν την ΕΟΚΑ με σύνθημα την αυτοδιάθεση/ένωση.  Το σύνθημα αυτό δεν ήταν απλώς διαιρετικό αλλά και βαθιά διχαστικό.  Δίχαζε τους κύπριους σε Ε/Κ και Τ/Κ.  Η δε απόφαση της ΕΟΚΑ να μην εντάξει την Αριστερά στις τάξεις της ήταν επίσης διαιρετικό και διχαστικό στοιχείο.  Την περίοδο 1955-59 υπήρχε στην Κύπρο ένα αγροτικό αντάρτικο μεταξύ των Άγγλων και των μελών της ΕΟΚΑ αλλά και ένας διπλός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των Τ/Κ που συμμάχησαν με τους Άγγλους εναντίον της ΕΟΚΑ και μεταξύ της ΕΟΚΑ και του ΑΚΕΛ, όπου τα μέλη της ΕΟΚΑ σκότωσαν αρκετά στελέχη του ΑΚΕΛ.

ΟΙ Άγγλοι, όχι λόγω μοχθηρίας αλλά από ανάγκη ώστε να μην σκοτώνονται νεαροί στρατιώτες τους με αρνητικό αντίκτυπο στην αγγλική κοινή γνώμη, δημιούργησαν το Αστυνομικό Επικουρικό Σώμα. Αυτό ήταν θεωρητικά ανοικτό για ένταξη από όλους τους Κυπρίους αλλά στην πράξη μόνο Τ/Κ εντάχθηκαν, εφόσον κανένας Ε/Κ δεν θα εντασσόταν σε τέτοιο Σώμα. Το Σώμα αυτό ήρθε σε άμεση ρήξη με την ΕΟΚΑ και η κορύφωση της ρήξης έγινε με τη δολοφονία των Κοντεμενιωτών αλλά και με τα αντίποινα της ΕΟΚΑ στη Μόρα.  Η κατάσταση αυτή οδήγησε σε δυνητικά εμφυλιοπολεμική σύγκρουση μεταξύ Ε/Κ και Τ/Κ και για πρώτη φορά οι Ε/Κ δεν ένιωθαν ασφαλείς να επισκέπτονται την τουρκική συνοικία της Λευκωσίας.  Αυτό οδήγησε τον πρωθυπουργό της Αγγλίας ΜακΜίλαν να αναφέρει ότι η μόνη λύση στο Κυπριακό θα ήταν η διχοτόμηση, με διπλή ένωση του ενός τμήματος με την Ελλάδα και του άλλου τμήματος με την Τουρκία και με την ανταλλαγή πληθυσμού.  Τότε ο Μακάριος, ο οποίος βρισκόταν στην Αθήνα, έκανε κωλοτούμπα και από υποστηριχτής τού «ένωση και μόνο ένωση» υιοθέτησε την πολιτική της ανεξαρτησίας, η οποία και οδήγησε στις Συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου. 

Ας επιτραπούν στο σημείο αυτό δύο παρενθέσεις. Οι Άγγλοι γνώριζαν από τα τέλη του 1957 πού κρυβόταν ο Γρίβας και πού ήταν το αρχηγείο της ΕΟΚΑ.  Το αποκάλυψε ο Peter Wright στο βιβλίο του the Spy catcher, που εκδόθηκε το 1990 στην Αυστραλία.  Περιγράφει πώς είχε αφιχθεί στην Κύπρο και περπατούσε στα βουνά του Τροόδους ως δήθεν τουρίστας επισκέπτης. Κατεβαίνοντας από τους λόφους του Αγίου Αθανασίου προς τη θάλασσα πρόσεξε ότι πάνω στον σταυρό της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου υπήρχε κεραία.  Αυτό τον οδήγησε στη σκέψη ότι μέσα στην εκκλησία βρισκόταν ασύρματος.  Έθεσε τη γύρω περιοχή σε παρακολούθηση και πρόσεξε πολύ κόσμο να μπαινοβγαίνει από ένα σπίτι απέναντι από την εκκλησία και κατάλαβε ότι εκεί βρισκόταν ο Γρίβας και το στρατηγείο του. 

Η άλλη παρένθεση ήταν ότι η ΕΟΚΑ το 1958 ήταν σχεδόν διαλυμένη και ηττημένη από τους Άγγλους και ο Γρίβας, που φυλοδοξούσε να ακολουθήσει πολιτική καριέρα στην Ελλάδα, δεν δίστασε να ακολουθήσει τον Μακάριο στην υποστήριξη της λύσης της ανεξαρτησίας.  Φυσικά αυτό το έκανε εμπράκτως, ενώ στα λόγια υποστήριζε δήθεν την πολιτική της ένωσης. Το Σύνταγμα του 1960 αποτελεί μια δικοινοτική ομοσπονδία και δημιούργησε ένα «ανεξάρτητο κράτος», εφόσον απαγορευόταν η ένωσή του με οποιοδήποτε άλλο κράτος.  Η ανεξαρτησία αυτή αποτελούσε στην ουσία τη ρητή απαγόρευση στους Κύπριους να ασκήσουν το δικαίωμά τους για εξωτερική αυτοδιάθεση με οποιονδήποτε άλλον τρόπο εκτός από τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους. Ενός ανεξάρτητου κράτους του οποίου η ανεξαρτησία ήταν εξαρτημένη από το μονομερές δικαίωμα των τριών εγγυητριών δυνάμεων να επέμβουν σε περίπτωση που γινόταν απόπειρα ανατροπής του Συντάγματος.  Επίσης περιοριζόταν από το γεγονός ότι στην Κύπρο υπήρχαν δύο βρετανικές κυρίαρχες βάσεις, οι οποίες αποτελούν μέρος του εδάφους της Βρετανίας.  Παρόλο που αυτό είναι πράγματι εντελώς παράνομο γιατί αποτελούν αποικιοκρατικό κατάλυμα.  Η Συνθήκη Εγγυήσεως αποτελεί μέρος του Συντάγματος της Ζυρίχης.

Οι Ε/Κ ουδέποτε αποδέχθηκαν ειλικρινά το Σύνταγμα αυτό και ο Μακάριος προσπάθησε να το τροποποιήσει τον Νοέμβριο του 1963, προτείνοντας τα 13 σημεία.  Από τότε άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου και τα μετέπειτα αποτελέσματα είναι σε όλους γνωστά.

Όταν ήμουν μεταπτυχιακός φοιτητής Διεθνούς Δικαίου στο πανεπιστήμιο του Cambridge, τη διδασκαλία του Διεθνούς Δικαίου της Ειρήνης ανέλαβε ο Prof. Bowett, ο οποίος ήταν επίσης και σύμβουλος της αγγλικής Κυβέρνησης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το σχετικό σεμινάριο παρακολουθούσαν 11 φοιτητές, εκ των οποίων οι 6 ήταν Βρετανοί, οι 4 Αμερικανοί και ο υποφαινόμενος Κύπριος.  Μόλις αντιλήφθηκε ο Prof. Bowett ότι ήμουν Κύπριος μου ανέθεσε να ετοιμάσω διάλεξη για το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.  Κατά τη διάλεξη εξαπέλυσα μια σφοδρότατη επίθεση εναντίον των Βρετανών. Αυτό προκάλεσε την οργή των Βρετανών συμφοιτητών μου αλλά και την απροσδόκητη υποστήριξη από τους Αμερικάνους συμφοιτητές μου.  Ο Prof. Bowett χαμογελούσε καθ’ όλη τη διάρκεια συμβατικά και έδειχνε να απολαμβάνει την ένταση της συζήτησης που είχε αναπτυχθεί μεταξύ των φοιτητών. Όταν πήρε τελικά τον λόγο στο τέλος του σεμιναρίου, μας ανέφερε το εξής: «1. Οι Ε/Κ μπορεί να είναι έξυπνοι αλλά είναι διπλωματικά ανώριμοι και δεν κατέχουν τις ακριβείς διαστάσεις του δικαιώματος σε αυτοδιάθεση. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης ήταν ο ακριβής ορισμός των συνόρων (territorial limits and boundaries) μιας εδαφικής περιοχής της οποίας οι κάτοικοι δικαιούνται να κτίσουν ένα τέτοιο δικαίωμα. Μπορεί η Ε/Κ κοινότητα στην Κύπρο να είναι η πλειοψηφούσα κοινότητα με 82%, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι από μόνη της δικαιούται ως εδαφική οντότητα να ασκήσει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Ο λόγος είναι ότι αν ληφθεί υπόψη η ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, τότε οι Έλληνες της Ανατολικής Μεσογείου, που αποτελούν μια μικρή μειοψηφία την οποία δεν θα ήθελα να υπολογίσω. 2. Το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης βρίθει ασαφειών.  Δικαιούται μια περιοχή να ασκήσει το δικαίωμα διάσπασης από ένα παραδοσιακό κράτος (the right to secede); Δικαιούται η Σκωτία ή η Ουαλία να αποσκιρτήσει από το Ηνωμένο Βασίλειο και να δημιουργήσουν δικά τους κράτη;  Έχουν οι Καταλανοί ή οι Βάσκοι στην Ισπανία το ίδιο δικαίωμα; Έχουν οι ρωσόφωνοι στην Ουκρανία παρόμοιο δικαίωμα;  Έχουν οι Τ/Κ παρόμοιο δικαίωμα; Αναφορικά με τους Τ/Κ τουλάχιστον αλλά και με όλα τα άλλα παραδείγματα, πιθανόν η απάντηση να είναι αρνητική για τον λόγο ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στην άσκηση ενός τέτοιου δικαιώματος τα συμφέροντα άλλων χωρών της περιοχής.  Ναι μεν της Τουρκίας μπορεί να της συμφέρει οι Τ/Κ να αποσκιρτήσουν και de jure από την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά αυτό δεν είναι προς το συμφέρον κανενός άλλου κράτους.  Δεν συμφέρει στους Βρετανούς γιατί εάν αναγνωρίσουν ως θέμα αρχής το δικαίωμα των Τ/Κ να αποσκιρτήσουν από την Κυπριακή Δημοκρατία τότε θα πρέπει να αναγνωρίσουν και το δικαίωμα των Σκωτσέζων ή των Ουαλών αν επιθυμήσουν να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.  Δεν συμφέρει περαιτέρω στο Ισραήλ και συνεπώς ούτε στις ΗΠΑ, γιατί αν το βόρειο τμήμα της Κύπρου αποσκιρτήσει, ο κλοιός των μουσουλμανικών κρατών γύρω από το Ισραήλ θα είναι ακόμη πιο έντονος.  Συνεπώς οι Τ/Κ αλλά και οι Ε/Κ δεν έχουν δικαίωμα πλήρους εξωτερικής αυτοδιάθεσης, έχουν όμως δικαίωμα εσωτερικής αυτοδιάθεσης. Ο λόγος που έχουν δικαίωμα εσωτερικής αυτοδιάθεσης είναι γιατί η άσκησή του με οποιοδήποτε τρόπο, δεν έρχεται σε σύγκρουση με τα συμφέροντα οποιονδήποτε τρίτων κρατών.  Απλούστατα δεν τους αφορά. »

Το δικαίωμα των Τ/Κ σε εσωτερική αυτοδιάθεση αντικατοπτρίζεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας ,τα οποία αποτελούν κανονισμούς διεθνούς δικαίου, με την πρόνοια για πολιτική ισότητα.  Το δικαίωμα της εσωτερικής αυτοδιάθεσης αναγνωρίστηκε ρητά στην έκτασή του από τον Τάσσο Παπαδόπουλο και την Ε/Κ κοινότητα με το δημοψήφισμα του 2004.  Το δημοψήφισμα αυτό αφορούσε στη βάση του δύο θέματα. Το πρώτο θέμα ήταν η ουσία, δηλαδή το Σχέδιο Ανάν. Το δεύτερο θέμα ήταν η συμφωνία να γίνουν δημοψηφίσματα σε κάθε κοινότητα ξεχωριστά. Οι Ε/Κ αποδέχθηκαν ότι το τ/κ υποτελές κράτος ή κρατικό μόρφωμα θα είχε δικαίωμα να συντάξει δικό του εκλογικό κατάλογο για το ποιοι θα ψήφιζαν, στον οποίο θα περιλαμβάνονταν και πάρα πολλοί Τούρκοι έποικοι των οποίων το δικαίωμα παρουσίας στην Κύπρο έχει νομιμοποιηθεί από τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Εκτός από τους εκλογικούς καταλόγους, οι τ/κ κρατικές υπηρεσίες καθόρισαν τα εκλογικά κέντρα που θα προσέρχονταν οι ψηφοφόροι, τον χώρο συγκέντρωσης των καλπών, τον τρόπο μεταφοράς τους προς και από τα εκλογικά κέντρα και ποια μέλη της Αστυνομίας τους θα συνόδευαν τις κάλπες.  Όλα αυτά παραπέμπουν σε λειτουργία κράτους αναγνωρισμένου από την άλλη κοινότητα. Το γεγονός ότι δεν έχουν αναγνωριστεί ως πλήρες κράτος, αφορά στο γεγονός ότι έχουν μόνο εσωτερική αυτοδιάθεση.  Οι Ε/Κ οι ίδιοι έχουν εσωτερική αυτοδιάθεση και το μόνο παράθυρο που έχουν για εξωτερική αυτοδιάθεση είναι το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν την ανεξάρτητη και κυρίαρχη Κυπριακή Δημοκρατία που ιδρύθηκε το 1960. 

Συνεπώς οι θέσεις κομμάτων όπως του ΕΛΑΜ και της ΕΔΕΚ, ότι οι Τ/Κ είναι μειοψηφία και οι Ε/Κ είναι πλειοψηφία, δεν έχει κανένα απολύτως νομικό έρεισμα.  Η ελληνοκυπριακή κοινότητα είναι σαφώς η πλειοψηφούσα κοινότητα στη νότια μεριά του νησιού ενώ η Τ/Κ κοινότητα είναι η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της υποτελούς Τ.Δ.Β.Κ., που είναι ουσιαστικά κατεχόμενη από την Τουρκία λόγω της παρουσίας των 40.000 Τούρκων στρατιωτών. 

Το κράτος είναι, όταν απογυμνωθεί από όλα τα άλλα του στοιχεία, μια ομάδα οπλισμένων αντρών.  Συνεπώς το κράτος με τους πιο καλά οπλισμένους άντρες είναι και το κράτος που επιβάλλει τη θέλησή του σε άλλα κράτη.  Αυτό φυσικά πρέπει να συσχετίζεται και με τα κράτη που έχουν συμφέροντα και ενδιαφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Ναι μεν το τουρκικό κράτος είναι καλύτερα οπλισμένο από το κυπριακό αλλά και ελληνικό κράτος, αλλά τα όρια της δράσης του περιορίζονται από την πολεμική μηχανή των ΗΠΑ, που είναι σαφώς η ανώτερη πολεμική μηχανή στον πλανήτη.  Αναλόγως περιορίζεται και η δράση όλων των υπολοίπων κρατών της περιοχής.

Το διεθνές δίκαιο καθορίζεται από τις μεγάλες δυνάμεις και αν και δεν μας αρέσει, αυτή είναι η πραγματικότητα.  Οι νόμοι και οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου επιβάλλονται από τις μεγάλες δυνάμεις.  Η κύρια πηγή νόμων και κανόνων του Διεθνούς Δικαίου ήταν και παραμένει το εθιμικό δίκαιο, δηλαδή οι νόμοι και οι κανόνες που οι μεγάλες δυνάμεις ορίζουν για όλους τους υπόλοιπους ως συνήθης πρακτική.  Άλλη δευτερεύουσα πηγή Διεθνούς Δικαίου είναι οι πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις αλλά και οι ομόφωνες αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.  Οι πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις μπορούν να αποτελούν πηγή διεθνούς δικαίου μόνο στνο βαθμό που μεγάλες δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ επιλέγουν να τις ακολουθούν.

Καταληκτικά, ναι μεν υπάρχει δικαίωμα αυτοδιάθεσης σε κάποια εδαφική οντότητα αλλά δεν υπάρχει σαφείς ορισμός ποιο έδαφος μπορεί να αποτελεί αυτοτελή εδαφική οντότητα εντός της οποίας οι κάτοικοι να ασκήσουν το δικαίωμά τους για αυτοδιάθεση.  Τα σύνορα μιας τέτοιας εδαφικής οντότητας μπορούν να διαφοροποιούνται κατά βούληση από τις μεγάλες δυνάμεις. Μια τέτοια κατά βούληση διαφοροποίηση συντελείται σήμερα με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.  Συνεπώς, οι Ε/Κ και οι Τ/Κ έχουν το δικαίωμα της εσωτερικής αυτοδιάθεσης αλλά το δικαίωμα τους σε εξωτερική αυτοδιάθεση ήταν και παραμένει περιορισμένο σε μεγάλο βαθμό.

Μάριος Γεωργίου LLB, LLM (Can tab), Barrister at law

22 Δεκεμβρίου 2025