Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

σε οριακά σημεία χωρίς επιλογές

Η παγκόσμια οικονομική κρίση είναι εδώ από τη δεκαετία του  1970 και συνεχώς διευρύνεται.  Το 2008 που προσδιορίζεται ως το ξέσπασμα της, είναι απλά το σημείο στο οποίο δεν ήταν πια δυνατή η μετάθεση της στο μέλλον.

Τη δεκαετία του 2000, την τελευταία φάση που η κρίση απλά σπρώχτηκε στο μέλλον, η αμερικάνικη οικονομία «διασώθηκε» με δάνεια που παρείχαν οι τράπεζες χωρίς όρους και χωρίς περιορισμούς, σε δανειολήπτες που για μέχρι και τρία χρόνια δεν θα είχαν να πληρώσουν δόσεις, ή αυτές περιορίζονταν στα 400 δολάρια τον μήνα.

Την αξία των σπιτιών που κτίζονταν με αυτό τον τρόπο πλήρωναν αγοραστές των «μετοχών» που εκδίδαν οι τράπεζες που παρείχαν τα δάνεια στους Αμερικανούς. Αγοραστές από όλο τον κόσμο που, όπως όταν αγοράζεις μετοχές επιχειρήσεων, περίμεναν τα μερίδια τους από αυτούς τους τίτλους.

Όταν όμως μετά το 2004-5 οι δόσεις των δανείων  αναπροσαρμόζονταν από το μηδέν ή τα 400 δολάρια, στα 4000 τον μήνα, οι εισπράκτορες έβρισκαν τα κλειδιά των σπιτιών στο γραμματοκιβώτιο και τα σπίτια χωρίς ενοίκους. Οι δανειολήπτες σταμάτησαν να πληρώνουν και οι τιμές των ακινήτων κατέρρευσαν, προκαλώντας την πτώχευση μεγάλων τραπεζών, όπως η Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008. Η κρίση μεταφέρθηκε σε κάθε γωνιά του πλανήτη όπου χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή ιδιώτες είχαν αγοράσει τέτοιες «μετοχές».

Από τότε η παγκόσμια οικονομία δεν συνήλθε ποτέ.  Τώρα, το 2026, για ακόμα μια χρονιά, δεν προβλέπεται ανάπτυξη. Σε αυτό συνηγορούν και οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Από την ομάδα των επτά μεγάλων σε οικονομικό επίπεδο, στους οποίους οι «αντικειμενικοί» δυτικοί δεν συμπεριλαμβάνουν τις Κίνα και Ινδία, μόνο οι ΗΠΑ προβλέπεται να έχουν ανάπτυξη λίγο μεγαλύτερη του 2%, που θεωρείται το όριο μεταξύ ανάπτυξης και οπισθοχώρησης. Όλοι οι άλλοι θα κινηθούν γύρω στο 1%.

Οι Γερμανοί προβλέπεται να ρίξουν στην πολεμική τους βιομηχανία έως και 380 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2025-2029, ένα τεράστιο  ποσό σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Κάτι που αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα που θα τους βοηθήσει να κρατήσουν την οικονομική τους ανάπτυξη στα ύφεσιακά επίπεδα του 1%. Η οικονομία του πολέμου σε διάσωση του οικονομικού συστήματος.

Με εξαίρεση τις Κίνα και Ινδία, όλες οι άλλες οικονομίες των ονομαζόμενων αναπτυσσομένων οικονομιών, ακόμα και οι μεγάλες, όπως είναι η Βραζιλία και η Νότιος Αφρική, βρίσκονται σε επισφαλή κατάσταση.

Οι δασμοί του Τράμπ, αποτέλεσμα της προσπάθειας του Τράμπ να ξεφύγει από την τανάλια της κρίσης, αποτελούν την πιο μεγάλη απειλή για όλους.

Τα πιο καταθλιπτικά όμως στοιχεία έρχονται από τις φτωχές χώρες του κόσμου. Των οποίων το συνολικό χρέος έφτασε τα 109 τρις δολάρια, ίσο με το 324% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος τους. Ένα ποσό που αναμένεται να αυξηθεί το 2026, σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις. Οι χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος χώρες πλήρωσαν μεταξύ του 2022 και 2024, περισσότερα σε τόκους και δόσεις πάνω στο χρέος σε άλλες χώρες, από ότι εισπράξαν σε χρηματοδοτήσεις από το εξωτερικό.  Μια πραγματικότητα που καταδικάζει αυτές τις χώρες να πληρώνουν όλο και λιγότερα σε υγεία, παιδεία και κρίσιμες υποδομές.

Την ίδια στιγμή, η χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης έχει αυξηθεί σε αστρονομικά ποσά. Της OpenAI εκτιμάται στα 500 δισ. δολάρια και της Anthropic στα 350 δισ. δολάρια.  Η κυβέρνηση Τράμπ (Ιανουάριος 2026) προχώρησε στην κατάργηση νόμων και κανονισμών που έχουν να κάνουν με την ποιότητα και ασφάλεια στο χώρο αυτό, για να μειωθεί το κόστος για τους μεγιστάνες. 

Σε αυτά τα πλαίσια ακυρώθηκε από τον Τράμπ διάταγμα του Μπάιντεν του 2023.  Η κυβέρνηση Τράμπ αμφισβητεί επίσης, δικαστικά, αυστηρότερους νόμους που ισχύουν σε πολιτείες όπως το Ιλινόις, το Τέξας και το Κολοράντο.

Η χειρότερη όμως εξέλιξη είναι ότι εταιρείες όπως η OpenAI, η Anthropic και η Google έχουν αναθεωρήσει τις πολιτικές τους που απαγόρευαν τη χρήση των μοντέλων τους για αμυντικούς και στρατιωτικούς σκοπούς.

Η ΤΝ τελικά θα μπει στην υπηρεσία της καταστροφής. Την ίδια στιγμή που όσο περισσότερο αναπτύσσεται, τόσο περισσότερο θα βγάζει ανθρώπους στην ανεργία, περιορίζοντας τα παγκόσμια εισοδήματα που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της καπιταλιστικής αγοράς.

Το σημερινό παγκόσμιο οικονομικό σύστημα έχει, φανερά πια, ξεπεράσει τα όρια του.

Σωτήρης Βλάχος

19 Ιανουαρίου 2026