Όταν νομίζουν πως η μνήμη μας είναι κοντή

Το serial για τη Φανερωμένη συνεχίζεται

της Μερόπης Τσιμίλλη

Μελετώντας τις πρόσφατες «εξελίξεις» σε σχέση με το κτήριο των Σχολείων Φανερωμένης, έμεινα έκθαμβη από τα όσα λέχθηκαν από επίσημα στόματα, από το πόσο κοντή είναι η μνήμη τους και από το πόσο κοντή νομίζουν πως είναι η δική μας μνήμη!. Και εξηγούμαι:

Ο Δήμαρχος Λευκωσίας ζητά «να εφαρμοστούν τα συμφωνηθέντα για την ανάπλαση της περιοχής»

Όπως πληροφορούμαστε(1) , στις 5 Δεκεμβρίου, σε έκτακτη δημοσιογραφική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε έξω από το ιστορικό κτήριο της Φανερωμένης, ο Δήμαρχος Λευκωσίας Χαράλαμπος Προύντζος,

«επανέλαβε την αταλάντευτη δέσμευση του Δήμου στην υλοποίηση του Μνημονίου Συναντίληψης του 2021 και κάλεσε την Κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα στην επιχορήγηση της πλήρως αδειοδοτημένης ανακαίνισης και επέκτασης της Φανερωμένης για τη λειτουργία της Σχολής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου» (Σημ. οι υπογραμμίσεις σε όλο το άρθρο δικές μου)

Κύριε Δήμαρχε και αγαπητοί αναγνώστες, το Μνημόνιο Συναντίληψης αναφέρεται ΜΟΝΟ σε ανακαίνιση, ΟΧΙ σε επέκταση. Έχω μπροστά μου το Σχέδιο "Αναζωογόνησης της εντός των τειχών Λευκωσίας(2) " που εκδόθηκε από τα Υπουργεία Οικονομικών και Εσωτερικών τον Απρίλιο του 2022 και αντιγράφω δύο σχετικές διαφάνειες:

Πώς προέκυψε η επέκταση του κτηρίου - Πράγματα και Θαύματα

Και ενώ τα σχολεία Φανερωμένης έκλεισαν από τον Σεπτέμβριο του 2021, και ενώ το Μνημόνιο εξαγγέλθηκε επίσημα τον Απρίλιο του 2022, ο καιρός περνούσε σε σιωπή ιχθύος, μέχρι που μαθαίνουμε πράγματα και θαύματα από άρθρο του Μ. Χατζηστυλιανού στην εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ στις 24 Φεβρουαρίου 2023 με τίτλο «Σχολείο Φανερωμένης: Εκτοξεύτηκε στα €11,5 εκατ. το κόστος ανακαίνισης για να στεγάσει πανεπιστημιακή σχολή(3) ». Παραθέτω τα κύρια σημεία του:

 «… Το Υπουργικό Συμβούλιο ενημερώθηκε προχθές, στην τελευταία του συνεδρία, για την εξέλιξη αυτή από τον υπουργό Οικονομικών κ. Κωνσταντίνο Πετρίδη, ο οποίος κάλεσε το Σώμα να εγκρίνει την αύξηση του συνολικού κόστους του έργου. Με βάση την αρχιτεκτονική πρόταση, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί από τους μελετητές του έργου, απαιτείται η ανέγερση πρόσθετων χώρων πέραν της αναβάθμισης του διατηρητέου κτηρίου της Φανερωμένης για ικανοποίηση των αναγκών του Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το Υπουργείο Οικονομικών αποδέχθηκε την αύξηση του κόστους του έργου». 

ΜΟΝΟ το Υπουργείο Οικονομικών, στην ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ του μάλιστα συνεδρίαση (μήπως και δεν προλάβει!). Το Δημοτικό Συμβούλιο Λευκωσίας, απλά το… πληροφορήθηκε! Ο τότε Δήμαρχος;

Και φτάσαμε στο τέλος Ιουλίου, που σχεδόν όλοι βρίσκονταν σε θερινή ραστώνη, για να πληροφορηθούμε από άρθρο με τίτλο «Ο κύβος ερρίφθη για Φανερωμένη – Αίτηση από Αρχιεπισκοπή για τριώροφο» στον Φιλελεύθερο, 29 Ιουλίου 2023(4) ότι κατατέθηκε από την Αρχιεπισκοπή αίτηση στο Τμήμα Πολεοδομίας για ανέγερση νέου κτιρίου τριών ορόφων (αυτές ήταν τελικά οι ιδιαίτερες ανάγκες του Τμήματος Αρχιτεκτονικής) στην αυλή των σχολείων Φανερωμένης. Η πολεοδομική άδεια δόθηκε!

Αντιγράφω αποσπάσματα από άρθρο της Χρυστάλλας Χατζηδημητρίου στις 6 Αυγούστου στον Φιλελεύθερο με τίτλο «Το σκάνδαλο της Φανερωμένης(5) », από το οποίο παραθέτω αποσπάσματα:

«…Άλλο ένα ογκώδες κτήριο στην εντός των τειχών πόλη για στέγαση μάλιστα της Αρχιτεκτονικής Σχολής. Πως το δέχεται ένα πνευματικό ίδρυμα να καταστρέφεται η πόλη για να κάνει αυτό τη δουλειά του;

Αυτό όμως δεν είναι το μόνο ερώτημα: Ο Δήμος Λευκωσία, η Πολεοδομία, το Τμήμα Αρχαιοτήτων, το υφυπουργείο Πολιτισμού, τα οποία έχουν λόγο ακόμα και για την πέτρα που θα σηκώσεις από την εντός των τειχών Λευκωσία, ακόμα και για το χρώμα που θα βάψεις τα παράθυρα, τα κεραμίδια στην στέγη, τα πλακάκια που θα βάλεις στην τουαλέτα, πως επιτρέπουν μια τέτοια επέμβαση; Πολεοδομία και Δήμος δεν επιτρέπουν ούτε καν την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών στις στέγες της παλιάς πόλης ώστε να μην αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της. Επιτρέπουν την ανέγερση τριώροφου; 

…Εμπίπτει η ανέγερση τριώροφου κτηρίου από την Εκκλησία, για οποιονδήποτε λόγο, στους στόχους της ανάκαμψης και ανθεκτικότητας; Πώς ανακάμπτει η κοινωνία με το κτήριο αυτό;

Κι αφού τα κονδύλια που θα χρησιμοποιηθούν δεν προέρχονται από ιδιωτικά ταμεία, κι αφού μιλάμε για ένα δημόσιο κτήριο, πως μπορεί να σχεδιάζεται από ένα υπάλληλο της αρχιεπισκοπής; Πως μπορεί ένας υπάλληλος της αρχιεπισκοπής να καθορίζει τη φυσιογνωμία της πόλης; Δεν θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο δημόσιων διαδικασιών;

Περί ποσών και αριθμητικών πράξεων

Επιπλέον, ο κ. Προύντζος στην πρόσφατη δημοσιογραφική διάσκεψη, αναφερόμενος στο κόστος της ανακαίνισης και της ανέγερσης του νέου κτηρίου στον προαύλιο χώρο, «διευκρίνισε ότι υπολογίζεται στα €16,5 εκατομμύρια, μόλις €2,5–€3 εκατομμύρια υψηλότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις», διότι, όπως είπε «η προηγούμενη κυβέρνηση, ενέκρινε ένα ποσό περίπου στα 13,5 εκατομμύρια» και πρόσθεσε ότι «αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί εμπόδιο. Όταν οι αναμενόμενες αναπτυξιακές αποδόσεις είναι τόσο μεγάλες, το κράτος οφείλει να στηρίξει την προσπάθεια». Ομοίως, και ο κ. Γιωρκάτζης ζητά να «δοθεί άμεσα το πράσινο φως για χρηματοδότηση».

Για την αύξηση κόστους: Από τουλάχιστον το άρθρο του Μιχάλη Χατζηστυλιανού (βλ. πιο πάνω) και το οποίο δεν διαψεύστηκε, είναι σαφές ότι το κόστος, από τα €6 εκατ. που υπολογίστηκαν στο Μνημόνιο για την ανακαίνιση, εκτοξεύτηκε στα €11,5 εκατ. για ανακαίνιση και επέκταση – όχι €13,5 εκατ., όπως λέτε τώρα, κ. Δήμαρχε. Άρα, μιλούμε για €5 εκατ. αύξηση κόστους! €5 εκατ. αύξηση από τα €11,5 εκατ., αλλά €10,5 εκατ. αύξηση από το ποσό των €6 εκατ. που συμφωνήθηκε στο Μνημόνιο Συναντίληψης, Μνημόνιο το οποίο εσείς ζητάτε να γίνει σεβαστό.

Στο σημείο αυτό τονίζω πως πολύ ορθά το Υπουργείο Οικονομικών θεωρεί ετεροβαρή για το κράτος ΗΔΗ τη συμφωνία του 2022, όπως ανάπτυξα σε πρόσφατο άρθρο μου (15 Δεκεμβρίου(6) ). Και όταν τα €6 εκατ. εκτοξεύτηκαν στα €11,5 εκατ. και τώρα στα €16,5 εκατ., η «συμφωνία» (που ΔΕΝ είναι συμφωνία γιατί δεν συμφωνήθηκε) δεν είναι απλά ετεροβαρής σε βάρος του κράτους, θα ήταν ληστρική. 

Για το αν είναι εμπόδιο η αύξηση κόστους: Και τα «μόλις €2,5–€3 εκατομμύρια» που υπολογίσατε κ. Δήμαρχε, πόσο μάλλον τα€5 εκατ., και ακόμα περισσότερο τα €10,5 εκατ., ΕΙΝΑΙ ΕΜΠΟΔΙΟ!. Αλήθεια, τι απέγιναν τα €25 εκατ. του Ταμείου/Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας; Φαγώθηκαν και τώρα απαιτείτε να πληρώσει το κράτος, δηλαδή οι φορολογούμενοι; Και γιατί «το κράτος οφείλει να στηρίξει την προσπάθεια»; Επειδή «οι αναμενόμενες αναπτυξιακές αποδόσεις είναι τόσο μεγάλες»; Ποιοι θα καρπωθούν αυτές τις αποδόσεις; Κυρίως βέβαια οι μεγαλοεπενδυτές! Και ποιοι είναι αυτοί; Και πότε απέκτησαν περιουσίες στην παλιά πόλη;

Περί μεγαλοεπενδυτών και «εξευγενισμού»

Σε άρθρο μου στις 15 Δεκεμβρίου(6) έγραψα ότι τις περισσότερες αγορές τις έκαναν μεγαλοεπενδυτές, όχι μετά, αλλά πριν τις εξαγγελίες της Πολιτείας διότι είχαν την πληροφορία από υψηλά δώματα ότι επέκειτο η εξαγγελία.

Υπάρχει όμως και μια άλλη εκδοχή/φήμη, πως αγοραπωλησίες άρχισαν να γίνονται πολύ νωρίτερα -μάλλον από τότε που το σκάνδαλο το χρηματιστηρίου ληστρικά μετέφερε τεράστια ποσά στις τσέπες ολίγων. Και κάποιοι από αυτούς τους ολίγους αγόραζαν στην παλιά πόλη και, στη συνέχεια,  μεθόδευσαν έντεχνα την «ανάπλασή» της. Να θυμίσω πως αυτή τακτική λέγεται «εξευγενισμός»:

Κατά τη διαδικασία εξευγενισμού οι παλαιότεροι και πιο αδύναμοι οικονομικά πληθυσμοί εκτοπίζονται, ταυτόχρονα με την εισαγωγή επενδύσεων και κεφαλαίου. Μετά την εκκαθάριση από τους παλιούς κατοίκους, η ίδια περιοχή αναπλάθεται και αναβαθμίζεται, με σκοπό τη δημιουργία υπεραξίας ώστε να πουληθούν γη και ακίνητα σε αγοραστές από μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα, με μέγιστο κέρδος.

Και όπως είθισται, τον «εξευγενισμό» τον προστατεύουν και τον υπηρετούν οι «Αρχές».

Ο κ. Γιωρκάτζης εξέφρασε και την ανησυχία του, ουσιαστικά για τους επενδυτές, υπό τον μανδύα όμως της έγνοιας για την αξιοπιστία του κράτους απέναντί τους: «Επενδύθηκαν χρήματα από ιδιώτες βασισμένους στις εξαγγελίες της Πολιτείας. Αγοραπωλησίες ακινήτων έγιναν στη βάση της προσδοκίας ότι η Αρχιτεκτονική θα λειτουργήσει στη Φανερωμένη. Αν το κράτος αλλάξει στάση υπάρχει θέμα αξιοπιστίας».

Ο κ. Προύντζος προχώρησε ένα βήμα παρακάτω: Έκανε αναφορές σε «άτομα/εταιρείες που επένδυσαν στη διαμόρφωση εστιών, ενόψει της προοπτικής λειτουργίας της αρχιτεκτονικής σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, όπου εκτιμάται ότι θα φοιτούσαν περίπου 300 φοιτητές/ερευνητές» για να προσθέσει πως «Βεβαίως, το ενδεχόμενο διεκδίκησης αποζημιώσεων αναμένεται να εξεταστεί σε περίπτωση κατά την οποία το υπουργείο Οικονομικών εμμείνει στη μη χρηματοδότηση της ανακαίνισης του κτηρίου της Φανερωμένης και στην ανέγερση νέου κτηρίου το οποίο θα εξυπηρετεί τη σχολή».

Περί μεταφοράς Τμήματος Αρχιτεκτονικής

Όπως φαίνεται από τα πιο πάνω αποσπάσματα και ο κ. Γιωρκάτζης και ο κ. Προύντζος επιμένουν (ακόμα) να μιλούν για «λειτουργία της Σχολής Αρχιτεκτονικής στο κτήριο Φανερωμένης».

Κύριοι τέως και νυν Δήμαρχοι Λευκωσίας, ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ το Τμήμα Αρχιτεκτονικής (παρεμπιπτόντως, Τμήμα είναι, όχι Σχολή) να μεταφερθεί στο κτήριο Φανερωμένης! Το είπαν και το ξαναείπαν πολλές φορές. Δεν το πληροφορηθήκατε ως οφείλατε; Και αν το γνωρίζετε, γιατί επιμένετε;

Το Πανεπιστήμιο, όμως, έκανε άλλη πρόταση – και τώρα; διγλωσσία στο Δημοτικό Συμβούλιο Λευκωσίας;

Στις 18 Δεκεμβρίου, διαβάζουμε στο άρθρο με τίτλο «Φανερωμένη: Αντί της Αρχιτεκτονικής, μεταφέρεται το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας⁷» ότι, σύμφωνα με δηλώσεις του Αντιδημάρχου Λευκωσίας, Χρύσανθου Φάκα, «μετά από επικοινωνία που είχε με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου», το Πανεπιστήμιο κατέληξε να εισηγηθεί «αντί της μεταφοράς της Σχολής Αρχιτεκτονικής, τη μεταφορά του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας με αντίστοιχο αριθμό φοιτητών».

Στο ήδη αναφερθέν άρθρο μου (15 Δεκεμβρίου(6)), έγραφα πώς γνώριζα ότι ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου είχε ήδη κάνει εναλλακτική πρόταση για αξιοποίηση του κτηρίου Φανερωμένης και ρωτούσα μάλιστα «Γιατί δεν μας είπαν αν του απάντησαν και τι του απάντησαν;». Άρα, το Δημοτικό Συμβούλιο ήδη έπρεπε να γνωρίζει -και, αν όχι, γιατί δεν γνώριζε;- αυτά που, όπως λέει ο κ. Φάκας του είπε «σε επικοινωνία μαζί του ο Πρύτανης». 

Ο κ. Φάκας διευκρίνισε πάντως ότι «η εισήγηση θα πρέπει να συζητηθεί από τους εμπλεκόμενους φορείς όπως τον Δήμο Λευκωσίας, την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου, το Υπουργείο Οικονομικών, ώστε να γίνει αναθεώρηση και επικύρωση της πρότασης με σκοπό στην κατάληξη του επιθυμητού στόχου που είναι η κάθοδος των φοιτητών του Πανεπιστημίου Κύπρου στην Εντός των Τειχών Πόλη».

Οψόμεθα! 

Επίλογος

Πάντως δεν μπορώ παρά να επισημάνω ότι, για μια ακόμα φορά, εκείνο που αποκαλύπτεται είναι ότι το κριτήριο των ιθυνόντων δεν είναι ούτε ακαδημαϊκό ούτε πολιτιστικό ούτε κοινωνικό. Είναι μόνο «η κάθοδος των φοιτητών του Πανεπιστημίου Κύπρου στην Εντός των Τειχών Πόλη», για να ενοικιάζουν τα δωμάτια στις φοιτητικές εστίες και να γεμίζουν τις καφετερίες, τα μπαράκια και τα εστιατόρια. Έγινε που έγινε η Λευκωσία μια… απέραντη τραπεζαρία!

Και θα ξαναπώ, για πολλοστή φορά, πως το κλείσιμο των Σχολείων Φανερωμένης ήταν εγκληματικό.  

Μερόπης Τσιμίλλη

22 Δεκεμβρίου 2025