Η Νέα Παγκόσμια Τάξη

Ο κόσμος σήμερα βρίσκεται σε πιο ταραγμένη κατάσταση από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τις τελευταίες οκτώ δεκαετίες.

Η παγκόσμια δομή που δημιουργήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είχε χωρίσει τον κόσμο σε τρεις σαφώς καθορισμένους τομείς: τις βιομηχανικά ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες («η Δύση» και η Ιαπωνία), τα σταλινικά κράτη (η ΕΣΣΔ και οι δορυφόροι της στην Ανατολική Ευρώπη, καθώς και η Κίνα) και τον πρώην αποικιακό κόσμο.

Η ίδια η περιγραφή των σχέσεων μεταξύ «Ανατολής» και «Δύσης» κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ως «ψυχρός πόλεμος» επιβεβαίωσε ότι κάθε πλευρά είχε τη δική της καθορισμένη «σφαίρα επιρροής», η οποία γινόταν αποδεκτή από την άλλη ως απαγορευμένη περιοχή – αρχικά με σιωπηρή συνεννόηση και αργότερα με ρητή υπογραφή επίσημων συμφωνιών και αμοιβαίων συνθηκών αποστρατιωτικοποίησης.

Από το 1991, αυτή η διαίρεση του κόσμου έχει καταρρεύσει λόγω μιας σειράς αλλαγών: της κατάρρευσης του σταλινισμού, των επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης, της σχετικής αποβιομηχανοποίησης των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης, της ραγδαίας ανάπτυξης της κινεζικής οικονομίας και της ανάπτυξης των χωρών «BRICS».

Η σχετική σταθερότητα της μεταπολεμικής εποχής έχει δώσει τη θέση της σε μια άνευ προηγουμένου αναταραχή. Η οικονομική κρίση του 2008 προκάλεσε ένα κύμα αναταραχής σε όλο τον κόσμο: έξαρση διαμαρτυριών, εξεγέρσεις, κυβερνητικές κρίσεις, πραξικοπήματα, εμφύλιοι πόλεμοι, κατάρρευση των μεταρρυθμιστικών κομμάτων, ξαφνική εμφάνιση νέων αριστερών κινημάτων, που σύντομα κατέληξαν σε εξίσου ξαφνική κατάρρευση, άνοδος στην εξουσία ακροδεξιών κυβερνήσεων στην Ανατολή και τη Δύση...

Ζούμε σε μια εποχή εντατικών παγκόσμιων συγκρούσεων. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στον πόλεμο της Ουκρανίας, ο οποίος εισέρχεται τώρα στον πέμπτο χρόνο του. Η Γάζα έχει υποστεί μια ολοκληρωτική γενοκτονία σε κλίμακα που δεν έχει ξαναδεί ο κόσμος από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, παράλληλα με τη συστηματική εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη, εκρήξεις πολέμου σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, καθώς και ο πόλεμος, η εξέγερση και η σφαγή στο Ιράν. Εμφύλιοι πόλεμοι μαίνονται στην Υεμένη, το Σουδάν και το Κονγκό. Η επιδρομή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του προέδρου της αποτελούν μια πράξη κατάφωρης πειρατείας, ανοίγοντας μια νέα εποχή γυμνής ιμπεριαλιστικής  λεηλασίας, στην οποία εγκαταλείπεται κάθε προσποίηση διπλωματίας. Και πολιτικοί και στρατηγοί σε όλο τον κόσμο προβλέπουν ανοιχτά και προετοιμάζονται για έναν νέο παγκόσμιο πόλεμο.

Όλες αυτές οι συγκρούσεις είναι βίαιες εκδηλώσεις των ασταθών αλλαγών στις παγκόσμιες σχέσεις. Το 1960, η οικονομία των ΗΠΑ ήταν τόσο μεγάλη όσο οι οκτώ άλλες  χώρες που την ακολουθούσαν, αλλά η πυρηνικά εξοπλισμένη αντίπαλός της, η ΕΣΣΔ, βρισκόταν στη δεύτερη θέση. Το 1991, η ΕΣΣΔ είχε καταρρεύσει και οι ΗΠΑ δεν είχαν πλέον οικονομικούς ή στρατιωτικούς αντιπάλους.

Μετά από αυτή την κατάρρευση (ένα γεγονός που ένας δυτικός ακαδημαϊκός πρόωρα σημείωσε ως «το τέλος της ιστορίας»), οι ΗΠΑ απολάμβαναν μια σύντομη περίοδο αδιαμφισβήτητης παγκόσμιας κυριαρχίας. Ωστόσο, στα μέσα της δεκαετίας του 2010, η υπεροχή τους αμφισβητήθηκε από την Κίνα, με τον συνδυασμό κρατικού σχεδιασμού και τεράστιου αποθέματος φθηνού εργατικού δυναμικού, αλλά και από την αναγεννημένη Ρωσία, με την τρομερή στρατιωτική δύναμη που είχε συσσωρεύσει κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Σήμερα, η ισορροπία δυνάμεων έχει αλλάξει και πάλι δραματικά, με την άνευ προηγουμένου ανάπτυξη της Κίνας και την άνοδο των χωρών BRICS. Το ΔΝΤ κατατάσσει το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν των δέκα πρώτων χωρών με την ακόλουθη σειρά: ΗΠΑ, Κίνα, Γερμανία, Ιαπωνία, Ινδία, Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ρωσία, Καναδάς. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη την ισοτιμία της αγοραστικής δύναμης (που θεωρείται από ορισμένους ως πιο ακριβές μέτρο του πραγματικού μεγέθους μιας οικονομίας), η Παγκόσμια Τράπεζα έχει καταρτίσει μια πολύ διαφορετική κατάταξη: την Κίνα στην πρώτη θέση, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ, την Ινδία, τη Ρωσία, την Ιαπωνία, τη Γερμανία, τη Βραζιλία, την Ινδονησία, τη Γαλλία και τη Βρετανία. Με βάση και τις δύο μετρήσεις, οι ασιατικές χώρες καταλαμβάνουν τρεις από τις πέντε πρώτες θέσεις στην κατάταξη των οικονομιών.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ

Η εποχή της παγκοσμιοποίησης έχει τελειώσει. Τα φιλελεύθερα όνειρα για την κατάργηση των εθνικών συνόρων έχουν καταρρεύσει. Η ΕΕ, το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη καταρρέουν. Οι ΗΠΑ έχουν κόψει 1 δισεκατομμύριο δολάρια από τους οργανισμούς που χρηματοδοτούνται από τα Ηνωμένα Έθνη και είναι απασχολημένες με τη δημιουργία ενός αποκλειστικού κλαμπ χωρών που ονομάζεται «Συμβούλιο Ειρήνης», στο οποίο μπορούν να γίνουν μέλη μόνο με προσωπική πρόσκληση του Τραμπ ή με εισιτήριο εισόδου 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Ο Τραμπ, που έχει δηλώσει ρητά ότι η μεταπολεμική παγκόσμια τάξη είναι ξεπερασμένη, είναι η τέλεια προσωποποίηση της χυδαιοποίησης του παρακμιακού καπιταλισμού. Ως μεσάζων που δεν δημιουργεί καμία αξία, αλλά απλώς αγοράζει και πουλά, θεωρεί τη διοίκηση του κράτους ως «την τέχνη της διαπραγμάτευσης» (για να παραθέσω τον τίτλο του βιβλίου του που γράφτηκε από κάποιον άλλο) και αντιμετωπίζει την προεδρία ως συνέχεια του πρώην τηλεοπτικού «ριάλιτι σόου» του, προσεγγίζοντας τη διεθνή διπλωματία με τον ίδιο τρόπο που προσεγγίζει ο μεσίτης ακινήτων που ήταν πριν, λαχταρώντας κάθε προοπτική απόκτησης κερδοφόρων ακινήτων. Τώρα που έχει αναδειχθεί στον πιο ισχυρό παίκτη της παγκόσμιας σκηνής, η εξωτερική πολιτική του Τραμπ συνίσταται σε μεγάλο βαθμό στην απόκτηση ακινήτων: το πετρέλαιο της Βενεζουέλας, τα ορυκτά της Ουκρανίας, τα σπάνια μέταλλα της Γροιλανδίας, η «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής» στη Γάζα, η Διώρυγα του Παναμά, ο πλούτος του Καναδά, κ.λπ.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ευθέως ότι «δεν χρειάζεται το διεθνές δίκαιο», καθώς ο μόνος περιορισμός στην άσκηση της εξουσίας του είναι «η δική μου ηθική, το δικό μου μυαλό». Η διάκριση μεταξύ των ΗΠΑ και του Τραμπ προσωπικά είναι ασαφής. Για παράδειγμα, μετά την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, αντί να τοποθετήσει στη θέση του κατ’ όνομα προέδρου τη σύμμαχό του Ματσάντο, επέλεξε να αφήσει τη θέση του Μαδούρο στην αναπληρώτρια του, επειδή δυσαρεστήθηκε που της είχε απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης, το οποίο θεωρούσε ότι δικαιωματικά του ανήκε. Αυτό επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά όταν δικαιολόγησε την πρόθεσή του να προσαρτήσει τη Γροιλανδία λέγοντας στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας: «Δεδομένου ότι η χώρα σας αποφάσισε να μην μου απονείμει το Νόμπελ Ειρήνης για το ότι σταμάτησα 8 ΣΥΝ πολέμους, δεν αισθάνομαι πλέον την υποχρέωση να σκέφτομαι αποκλειστικά την ειρήνη».

Υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα της σύγχυσης που επικρατεί στο μυαλό του μεταξύ των συμφερόντων της αμερικανικής άρχουσας τάξης και των προσωπικών του φιλοδοξιών. Κατά τη διάρκεια του ισραηλινού μακελειού στη Γάζα, ο Τραμπ δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα βίντεο που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη και έδειχνε την περιοχή να μεταμορφώνεται σε ένα πολυτελές παραθαλάσσιο θέρετρο με το όνομα «Trump Gaza», όπου ο Τραμπ και ο Νετανιάχου έκαναν ηλιοθεραπεία, με ένα χρυσό άγαλμα του Τραμπ δίπλα, ο Τραμπ χόρευε με μια χορεύτρια της κοιλιάς και ο Έλον Μασκ λουζόταν με χαρτονομίσματα. Σε άλλα πλαίσια, ο Τραμπ παραπονέθηκε ότι «η Κίνα εκμεταλλεύεται τη Διώρυγα του Παναμά και εμείς δεν την δώσαμε στην Κίνα, τη δώσαμε στον Παναμά και τώρα την παίρνουμε πίσω», «πόσο ηλίθιοι ήμασταν που επιστρέψαμε τη Γροιλανδία στη Δανία» και «το πετρέλαιο της Βενεζουέλας θα πωλείται στην τιμή της αγοράς και τα χρήματα θα ελέγχονται από εμένα, ως Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής».

Παρεμπιπτόντως, παρόλο που η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, δεδομένης της τρέχουσας παγκόσμιας υπερπροσφοράς πετρελαίου και της συνακόλουθης υποτίμησης της τιμής του, της «βαριάς» φύσης των αποθεμάτων αργού πετρελαίου της και της αναποτελεσματικότητας της τεχνολογίας της στον τομέα του πετρελαίου, είναι αμφίβολο σε ποιο βαθμό η κατάσχεση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της από τον Τραμπ θα είναι ελκυστική για τις πετρελαϊκές εταιρείες των ΗΠΑ.

Το παγκόσμιο εμπόριο ταλαντεύεται από εντελώς αυθαίρετους και συνεχώς κυμαινόμενους δασμούς των ΗΠΑ, που επιβάλλονται ως καθαρά τιμωρητικές κυρώσεις ή ως μέσα εκφοβισμού στις διαπραγματεύσεις, και που αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη, δημιουργώντας μια αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές. Αυτή είναι η παρασιτική και αρπακτική φύση του σημερινού καπιταλισμού.

Φυσικά, τα πραξικοπήματα και οι πόλεμοι για λεηλασία ή για «αλλαγή καθεστώτος» υπήρξαν πάντα βασικό στοιχείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, από την εισβολή στις Φιλιππίνες και την Κούβα στον Ισπανο-Αμερικανικό πόλεμο στις αρχές του εικοστού αιώνα, μέχρι τα πραξικοπήματα στο Ιράν το 1953, τη Γουατεμάλα το 1954 και τη Χιλή το 1973, μέχρι τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, ή την απαγωγή ξένων αρχηγών κρατών όπως ο Νοριέγκα από τον Παναμά το 1989 ή ο Αριστίντ από την Αϊτή το 2004, για να αναφέρουμε μόνο μερικά παραδείγματα.

Ενώ τέτοιες επιθέσεις δεν είναι κάτι καινούργιο για τον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ, η διπλωματική υποκρισία που χρησιμοποιούνταν συνήθως στο παρελθόν για να τις δικαιολογήσει έχει πλέον εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό. Στη βίαιη γλώσσα του αναπληρωτή επικεφαλής του προσωπικού του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ: «Μπορείτε να μιλάτε όσο θέλετε για διεθνείς ευγένειες και όλα τα άλλα. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο... που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την εξουσία. Αυτοί είναι οι σιδηροί νόμοι του κόσμου».

Η ΕΠΑΝΑΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Η παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ, ωστόσο, συρρικνώνεται. Αυτό είναι το νόημα πίσω από τη δημοσίευση της «Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας» του Λευκού Οίκου, η οποία κήρυξε επίσημα το τέλος του «αμερικανικού αιώνα»: «Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ελίτ της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής έπεισαν τους εαυτούς τους ότι η μόνιμη αμερικανική κυριαρχία σε ολόκληρο τον κόσμο ήταν προς το συμφέρον της χώρας μας. Οι μέρες που οι Ηνωμένες Πολιτείες στήριζαν ολόκληρη την παγκόσμια τάξη όπως ο Άτλας έχουν τελειώσει».

Ακόμη πιο ξεκάθαρα, την επομένη της απαγωγής του Μαδούρο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δημοσίευσε στο X ένα μήνυμα με κεφαλαία γράμματα: «ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΟ ΜΑΣ» – μια παραδοχή ότι η εποχή της «μονοπολικότητας» (ο βραχύβιος «αμερικανικός αιώνας») έχει τελειώσει. Καθώς η Ρωσία επαναβεβαιώνει την κυριαρχία της τσαρικής αυτοκρατορίας στην Τσετσενία, τη Γεωργία, τη Λευκορωσία, το Καζακστάν και (με κόστος ένα εκατομμύριο νεκρούς ή τραυματίες στρατιώτες) την Ουκρανία, και καθώς η Κίνα επαναβεβαιώνει την κυριαρχία της στο Χονγκ Κονγκ και απειλεί την κυριαρχία της Ταϊβάν, οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν στην πράξη μια νέα κατανομή συμφερόντων στον κόσμο, στην οποία η Λατινική Αμερική επιστρέφει σταθερά υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ, η Ευρώπη άγεται και φέρεται, ενώ μεγάλο μέρος της ανατολικής της πτέρυγας αφήνεται στο έλεος της Ρωσίας, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν το δικαίωμα να διεκδικούν τον έλεγχο της Μέσης Ανατολής μέσω του αιμοδιψούς υποκατάστατού τους, του Ισραήλ.

Ο Τραμπ τάσσεται υπέρ της παραχώρησης του Ντονμπάς στη Ρωσία και της παροχής ελεύθερου πεδίου δράσης στην Κίνα όσον αφορά την Ταϊβάν: «Αυτός (ο Σι) θεωρεί ότι αποτελεί μέρος της Κίνας και είναι δική του απόφαση τί θα κάνει».

Προς το παρόν, οι ΗΠΑ επιβάλλουν αυτό που ο ίδιος ο Τραμπ έχει ορίσει ως «αμερικανική υπεροχή στο δυτικό ημισφαίριο»: μια ανανεωμένη εκδοχή του «δόγματος Μονρόε». Ο ίδιος το έχει παραδεχτεί, αποκαλώντας το «δόγμα Donroe». Αυτό σημαίνει απόλυτη κυριαρχία στη Λατινική Αμερική, αποκλειστικό έλεγχο των στρατηγικών φυσικών πόρων της περιοχής και μια νέα αλυσίδα εφοδιασμού στο δυτικό ημισφαίριο που αποκλείει την Κίνα. Αναγνωρίζοντας ότι οι θέσεις εργασίας στον τομέα της μεταποίησης δεν θα επιστρέψουν ποτέ στις ΗΠΑ, ο στόχος τους είναι πλέον η «κοντινή» μεταποίηση στη Λατινική Αμερική με βάση μια αλυσίδα εφοδιασμού που κυριαρχείται από τις ΗΠΑ. Με ένα υπάκουο καθεστώς ήδη σε ισχύ στην Αργεντινή, οι ΗΠΑ αντικαθιστούν βίαια τα κινεζικά λιμάνια γύρω από τον Παναμά και το Περού και άλλα έργα της «Μιας Ζώνης και Μιας Οδού». Έχουν απαγάγει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας και έχουν επιβάλει στρατιωτικό καθεστώς στην Ονδούρα. Προσπαθούν να υπονομεύσουν και τελικά να ανατρέψουν τις αριστερές κυβερνήσεις στη Βραζιλία, την Κολομβία, το Μεξικό, τη Νικαράγουα, ακόμη και στην Κούβα. Και έχουν απειλήσει να προσαρτήσουν όχι μόνο τη Γροιλανδία αλλά και τον Καναδά.

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΠΟΛΕΜΟ

Ωστόσο, οι αυτοκρατορίες σπάνια παραχωρούν την υπεροχή τους σε έναν ανερχόμενο αντίπαλο χωρίς να δώσουν μια τελευταία μάχη. Οι ΗΠΑ προετοιμάζονται για μια αναπόφευκτη μελλοντική σύγκρουση με την Κίνα. Και ένα βασικό στοιχείο των προετοιμασιών τους είναι η ανάγκη να εξουδετερώσουν με κάποιο τρόπο την πιθανή στρατιωτική απειλή από το τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο που έχει συσσωρεύσει η Ρωσία, η τρέχουσα σύμμαχος της Κίνας. Η στρατηγική της παραδοσιακής φατρίας της αμερικανικής άρχουσας τάξης, που εκπροσωπείται σήμερα κυρίως από τους Δημοκρατικούς, ήταν να επιδιώξει (με τεράστιο κόστος και φθίνουσες αποδόσεις) την εξάντληση των στρατιωτικών, διπλωματικών και οικονομικών πόρων της Ρωσίας με οικονομικές κυρώσεις και έναν πόλεμο δια αντιπροσώπων στην Ουκρανία. Η νέα κυβέρνηση αντικαθιστά αυτή την πολιτική με μια εναλλακτική στρατηγική: να εξουδετερώσει τη Ρωσία αντί να την αντιμετωπίσει και να την προκαλέσει. Μια διάσπαση διευρύνεται εντός της αμερικανικής άρχουσας τάξης μεταξύ της δημοκρατικής παράταξης, η οποία προσκολλάται στην παλιά στρατηγική της εξάντλησης των πόρων της Ρωσίας, του πυρηνικά εξοπλισμένου συμμάχου της Κίνας, και των Τραμπικών Ρεπουμπλικάνων, οι οποίοι έχουν επιλέξει αντ' αυτού την κατευναστική πολιτική απέναντι στη Ρωσία και την επιστροφή στον διαχωρισμό του κόσμου σε αντίπαλες σφαίρες επιρροής.

Ο αντιπρόεδρος του Τραμπ, Βανς, ζητά «να επικεντρωθούμε στην Ανατολική Ασία, όπου βρίσκεται ο σημαντικότερος ανταγωνιστής μας για τα επόμενα 20 ή 30 χρόνια». Ακόμα πιο ξεκάθαρα, ο υπουργός Εξωτερικών του Τραμπ, Ρούμπιο, δηλώνει: «Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου οι Ρώσοι έχουν γίνει όλο και πιο εξαρτημένοι από τους Κινέζους... Αν η Ρωσία γίνει μόνιμος δευτερεύων εταίρος της Κίνας μακροπρόθεσμα, τότε μιλάμε για δύο πυρηνικές δυνάμεις που θα συμμαχήσουν εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών... Αυτό δεν είναι καλό αποτέλεσμα για την Αμερική, την Ευρώπη ή τον κόσμο».

Αυτό εξηγεί την αποφασιστικότητα του Τραμπ να τερματίσει έναν πόλεμο που ούτως ή άλλως έχανε, παραχωρώντας στη Ρωσία την ουδετερότητα της Ουκρανίας και παραχωρώντας στη δικαιοδοσία της το έδαφος τόσο της Κριμαίας όσο και του Ντονμπάς, με τους κυρίως ρωσικούς εθνοτικά πληθυσμούς τους. Αλλά και στην εξωτερική πολιτική, αυτό που μετρά σήμερα δεν είναι μόνο η διπλωματία ή η στρατηγική, αλλά τα χρήματα. Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ σχεδιάζει να καταλάβει τους πλούσιους ορυκτούς, γεωργικούς και ενεργειακούς πόρους της Δυτικής Ουκρανίας. Στην πραγματικότητα, το αποτέλεσμα θα είναι η διαίρεση της Ουκρανίας, με τη Ρωσία να επανακαταλαμβάνει την Ανατολή και τις ΗΠΑ να καταλαμβάνουν τα περιουσιακά στοιχεία της Δύσης.

Αν και ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα διαθέτουν προς το παρόν τα μέσα να αμφισβητήσουν τον ρόλο των ΗΠΑ ως κυρίαρχης παγκόσμιας υπερδύναμης – οι ΗΠΑ διαθέτουν 800 ναυτικές βάσεις στο εξωτερικό, ενώ η Κίνα μόνο δύο – και οι τρεις είναι γιγαντιαίες περιφερειακές δυνάμεις, που μοιράζουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, από τις οποίες οι ΗΠΑ είναι μακράν η πιο ισχυρή στρατιωτικά. Αυτό μπορεί τελικά να οδηγήσει μόνο σε όλο και πιο επικίνδυνες παγκόσμιες αντιπαραθέσεις.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΠΛΟΥΤΟΥ

Οι παλιές καπιταλιστικές οικονομίες της Ευρώπης βρίσκονται σε αμετάκλητη παρακμή. Στη Δυτική Ευρώπη, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης μόλις που φτάνει το 1%. Η ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης, η Γερμανία, συρρικνώθηκε το 2023 και το 2024, και παρέμεινε σε στάση στασιμότητας το 2025.

Εκτός από σύντομες διακυμάνσεις, και η αμερικανική οικονομία επιβραδύνεται αμείλικτα. Μεταξύ 1945 και 1973, η μέση ετήσια αύξηση της ήταν 4%, ενώ από τότε, μόλις που έφτανε στο 2%. Τα τελευταία 15 χρόνια, ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας έχει μειωθεί σχεδόν κατά το ήμισυ σε σύγκριση με τα προηγούμενα 25 χρόνια. Από τη δεκαετία του 1980, η αμερικανική οικονομία υπέστη μια διαδικασία αποβιομηχανοποίησης συγκρίσιμη με αυτή της Βρετανίας. Οι οικονομίες και των δύο χωρών βασίζονται πλέον σε μεγάλο βαθμό στην παρασιτική κερδοσκοπία στον τομέα των χρηματοοικονομικών, των ακινήτων, του χρηματιστηρίου, κ.λπ.

Οι αμερικανικές εταιρείες είναι σήμερα επιβαρυμένες με τα βαρύτερα χρέη στην ιστορία τους, με το συνολικό ανεξόφλητο χρέος να ανέρχεται στο πενταπλάσιο του ετήσιου εισοδήματός τους. Τα τελευταία δύο χρόνια, οι πτωχεύσεις εταιρειών έχουν αυξηθεί κατά 87%.

Ταυτόχρονα, οι ζάμπλουτοι του κόσμου έχουν απολαύσει μια τεράστια αύξηση του πλούτου τους. Στις αρχές του 2026, ο κόσμος έχει περισσότερους δισεκατομμυριούχους από ποτέ: 3.028 (247 περισσότερους από ένα χρόνο νωρίτερα). Είναι πλουσιότεροι από ποτέ και ο πλούτος τους αυξάνεται με πρωτοφανή ταχύτητα. Το 2000, ο συνολικός πλούτος των δισεκατομμυριούχων του κόσμου ανερχόταν σε μόλις 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί από 12,2 τρισεκατομμύρια λίρες το 2023, σε 14,2 τρισεκατομμύρια λίρες το 2024, και σε 16,1 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Ο Έλον Μασκ μόλις έκλεισε μια επιχειρηματική συμφωνία με την οποία αναμένεται να γίνει ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος του κόσμου.

Κατά την πενταετία 2020-2025, ο συλλογικός πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 81% (8,2 τρισεκατομμύρια δολάρια), φτάνοντας τα 18,3 τρισεκατομμύρια δολάρια – ποσό που, σύμφωνα με την Oxfam, αρκεί για να εξαλειφθεί η παγκόσμια φτώχεια 26 φορές.

Αυτό έχει επιδεινώσει την τεράστια αύξηση της ανισότητας. Οι ΗΠΑ έχουν τη μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα από όλες τις χώρες του G7, καθώς και το χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής. Το 2011, 400 άτομα κατείχαν περισσότερο πλούτο από το κάτω μισό του συνολικού αμερικανικού πληθυσμού. Μέχρι το 2019, ο αριθμός αυτός είχε μειωθεί σε μόλις τρία άτομα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, 60.000 άτομα (μόλις το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού) κατέχουν τόσο πλούτο όσο το κατώτερο μισό (πάνω από τέσσερα δισεκατομμύρια άτομα). Ομοίως, όσον αφορά τα εισοδήματα, το ανώτερο 10% κερδίζει περισσότερα από το υπόλοιπο 90%, ενώ το φτωχότερο μισό κερδίζει λιγότερο από το 10% των συνολικών εισοδημάτων (Παγκόσμια Έκθεση για την Ανισότητα 2026).

Ενώ ο πλούτος του πλουσιότερου 1% του κόσμου στο ένα άκρο της κλίμακας έχει τριπλασιαστεί από το 1989, στο άλλο άκρο, ο πλούτος του φτωχότερου 50% δεν έχει αυξηθεί καθόλου κατά την ίδια τριανταπεντία.

Αυτή η τεράστια συγκέντρωση πλούτου εξηγεί τη φύση της σημερινής πολιτικής των ΗΠΑ.

ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΙΑ

Σε αυτήν την εφιαλτική κοινωνία ευδοκιμεί κάθε είδους τερατούργημα. Η κοινωνική ζωή στις ΗΠΑ αποσυντίθεται, μοιάζοντας όλο και περισσότερο με τα τελευταία χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Πάνω από 48 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν διαταραχές που σχετίζονται με τα ναρκωτικά ή το αλκοόλ. Το 2025 σημειώθηκαν 425 μαζικές δολοφονίες (οριζόμενες ως περιστατικά στα οποία τουλάχιστον τέσσερα άτομα σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν): αυτό σημαίνει περισσότερες από μία μαζικές δολοφονίες κάθε μέρα. Αυτά και άλλα φρικτά συμπτώματα είναι χαρακτηριστικά μιας ανίατης κοινωνίας που βρίσκεται στο τελικό στάδιο.

Στον ένα χρόνο από την ανάληψη της προεδρίας από τον Τραμπ, παραστρατιωτικές δυνάμεις περιπολούν τις μεγάλες πόλεις, «ύποπτοι» μετανάστες αρπάζονται από τους δρόμους, πάνω από 605.000 έχουν απελαθεί και σχεδόν δύο εκατομμύρια έχουν οδηγηθεί από τον απόλυτο τρόμο να εγκαταλείψουν εθελοντικά τη χώρα. Εκατοντάδες χιλιάδες κρατικοί υπάλληλοι έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα ή απολυθεί μόνιμα. Ο φθαρμένος ιστός της συνταγματικής νομιμότητας έχει διαλυθεί, μια διαδικασία που προαναγγέλθηκε με τις ταραχές στο Καπιτώλιο το 2021 και τώρα με την κατάληψη της μιας πόλης μετά την άλλη από την παραστρατιωτική ομοσπονδιακή τρομοκρατική στρατιά ICE, με την ελεύθερη άδεια να απαγάγει, να φυλακίζει και να δολοφονεί.

Το θέαμα των κακοποιών της ICE να λεηλατούν τη μία αμερικανική πόλη μετά την άλλη, να συλλαμβάνουν τυχαία αθώα θύματα, να τα φυλακίζουν επ' αόριστον σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στο έδαφος των ΗΠΑ και στο εξωτερικό, να επιτίθενται και μερικές φορές να δολοφονούν περαστικούς, έχει προκαλέσει συγκρίσεις με τις φασιστικές συμμορίες της προπολεμικής Ευρώπης. Πόσο δικαιολογημένη είναι αυτή η σύγκριση;

Η τελική νίκη του φασισμού σημαίνει τη φυσική καταστροφή των οργανώσεων της οργανωμένης εργατικής τάξης στα χέρια των στρατιών που καταστέλλουν τις απεργίες. Αυτό συνεπάγεται την εθελοντική παράδοση της άμεσης πολιτικής εξουσίας από την άρχουσα τάξη, σε συνθήκες κρίσης και αδιεξόδου στην ταξική πάλη, σε μια ομάδα μισθοφόρων, αφού τα παραδοσιακά μέσα ελέγχου έχουν αποτύχει.

Ο Τραμπ και το περιβάλλον του έχουν σίγουρα φασιστικές φιλοδοξίες. Ο χαιρετισμός «sieg heil» του Μασκ στην ορκωμοσία του Τραμπ δεν ήταν τυχαίος. Οι μισθοφορικές φασιστικές συμμορίες που έχουν στη διάθεσή τους, μέχρι στιγμής σχετικά μικρές, είναι έτοιμες για δράση (οι Proud Boys, οι Oath Takers, ο όχλος που εισέβαλε στο Καπιτώλιο το 2021). Αλλά σε αυτό το στάδιο παραμένουν σε ετοιμότητα. Η ICE είναι μια τρομακτική παραστρατιωτική δύναμη, αλλά μέχρι στιγμής παραμένει μια υπηρεσία υπό τον έλεγχο του κράτους, η οποία θα μπορούσε να αποστρατευθεί ανά πάσα στιγμή ή ακόμη και να διαλυθεί, όπως συνέβη με τα Τάγματα Εφόδου (SA) του Χίτλερ μετά την κατάληψη της εξουσίας.

Στα κλασικά φασιστικά καθεστώτα, οι καπιταλιστές και οι παραδοσιακοί πολιτικοί τους παρέδωσαν την πολιτική εξουσία σε μια δικτατορία που δεν λογοδοτούσε σε κανέναν, ως την καλύτερη ελπίδα τους για τη διατήρηση της περιουσίας τους. Αντίθετα, ο Τραμπισμός αντιπροσωπεύει την άμεση προσωπική κατάληψη των λειτουργιών του κράτους από μια χούφτα καπιταλιστών ολιγαρχών που έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους τόσο μεγάλο πλούτο και εξουσία, ώστε αισθάνονται ικανοί να απολύσουν τις υπηρεσίες μιας επαγγελματικής ελίτ για τη διαχείριση των υποθέσεών τους. Ο συνολικός πλούτος αυτού του πλουσιότερου υπουργικού συμβουλίου στην ιστορία των ΗΠΑ ανέρχεται σε 7,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτή δεν είναι μια κυβέρνηση για τους πλούσιους – είναι μια κυβέρνηση των πλουσίων.

Αντί να παραχωρήσει την κυριαρχία σε μια ανεύθυνη συμμορία γκάνγκστερ πάνω στην οποία δεν έχει άμεσο έλεγχο, το καθεστώς Τραμπ αντιπροσωπεύει την άμεση διαχείριση των υποθέσεων από μια τάξη καπιταλιστών, η οποία έχει συγκεντρωθεί σε τέτοιο βαθμό που έχει απαλλαγεί από ολόκληρη την κουλτούρα της πολιτικής. Οι κυρίαρχες εταιρείες έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους μια τόσο τερατώδη συσσώρευση πλούτου και εξουσίας που δεν χρειάζονται πλέον μια επαγγελματική ελίτ για να διαχειρίζεται τις υποθέσεις τους. Αντί να παραχωρήσουν την άμεση εξουσία σε μια φασιστική δικτατορία, έχουν απαλλαγεί ακόμη και από την επιδεξιότητα, τη διπλωματία και τον στρατηγικό σχεδιασμό ενός κλασικού αστικού κράτους.

Πώς ορίζουμε λοιπόν αυτό το νέο φαινόμενο; Ήρθε η ώρα να ανακαλύψουμε ξανά τη λέξη πλουτοκρατία: κυριολεκτικά «κυβέρνηση των πλουσίων». Φυσικά, οι πλούσιοι πάντα κυβερνούσαν, αλλά μέχρι τώρα ανέθεταν τη διαχείριση της εξουσίας τους σε μια ειδική κάστα επαγγελματιών αξιωματούχων, πολιτικών και γραφειοκρατών. Σήμερα, η κοινωνία έχει πολωθεί σε τέτοιο βαθμό, ο πλούτος έχει συγκεντρωθεί σε τέτοιο βαθμό και ο καπιταλισμός έχει μονοπωληθεί σε τέτοιο βαθμό, που η πλουτοκρατία αισθάνεται ότι μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση να αναθέτει τα συλλογικά της συμφέροντα σε έναν εξειδικευμένο πολιτικό φορέα: τώρα κυβερνά απευθείας στο όνομά της. Η γυμνή προσωπική εξουσία συγκεντρώνεται απευθείας στα χέρια των πολυεκατομμυριούχων: του επενδυτή επιχειρηματικών κεφαλαίων Έλον Μασκ (που σύντομα θα γίνει ο πρώτος τρισεκατομμυριούχος στον κόσμο), του μεγιστάνα των αγορών Μπέζος, του μεγιστάνα των κοινωνικών μέσων Ζάκερμπεργκ, όλοι υπό την ηγεσία του κερδοσκόπου ακινήτων Τραμπ. Οι κυρίαρχες εταιρείες έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους μια τόσο γκροτέσκα συσσώρευση πλούτου και εξουσίας που δεν χρειάζονται πλέον μια επαγγελματική ελίτ για να διαχειρίζεται τις υποθέσεις τους.

Ο Τρότσκι σχολίασε ότι στην ακμή της, η βρετανική άρχουσα τάξη ήταν σε θέση να προγραμματίζει για δεκαετίες και ακόμη και αιώνες μπροστά. Αντίθετα, ο Τραμπ έχει τη στρατηγική προνοητικότητα ενός ψύλλου· αλλάζει πολιτική κυριολεκτικά αρκετές φορές την ημέρα. Ο Τραμπ είναι η προσωποποίηση της κυρίαρχης τάξης των παρασιτικών κερδοσκόπων ακινήτων που έχουν εγκαταλείψει κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική στην αναζήτηση άμεσων χρηματικών κερδών. Εκεί βρίσκεται η επικείμενη πτώση του.

Οι πιο διορατικοί από τους υπερπλούσιους του κόσμου ανησυχούν για τους κινδύνους που τους περιμένουν. Βλέπουν τα σημάδια: την επικείμενη απειλή μιας κοινωνικής έκρηξης. Υπάρχει ακόμη και μια ομάδα που ονομάζεται Patriotic Millionaires (Πατριώτες Εκατομμυριούχοι), η οποία διεξήγαγε δημοσκόπηση που έδειξε ότι πάνω από το 60% των 3,900 εκατομμυριούχων που είχαν ερωτηθεί ανησυχούσαν ότι ο ακραίος πλούτος αποτελούσε απειλή για τη δημοκρατία, και ότι τα δύο τρίτα από αυτούς υποστηρίζουν την αύξηση των φόρων για τους υπερπλούσιους, προκειμένου να επενδυθούν σε δημόσιες υπηρεσίες. Αυτό δεν είναι μέτρο της φιλανθρωπίας τους, αλλά του φόβου τους για επανάσταση. Όπως ήταν αναμενόμενο, το αίτημά τους αγνοήθηκε.

Σχεδόν 400 εκατομμυριούχοι και δισεκατομμυριούχοι από 24 χώρες υπέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή προς την πρόσφατη συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός: «Μια χούφτα παγκόσμιων ολιγαρχών με υπερβολικό πλούτο έχουν εξαγοράσει τις δημοκρατίες μας, έχουν καταλάβει τις κυβερνήσεις μας, έχουν φιμώσει την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, έχουν ασκήσει ασφυκτικό έλεγχο στην τεχνολογία και την καινοτομία, έχουν επιδεινώσει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και έχουν επιταχύνει την καταστροφή του πλανήτη μας. Αυτό που εκτιμούμε, πλούσιοι και φτωχοί, καταστρέφεται από εκείνους που επιδιώκουν να διευρύνουν το χάσμα μεταξύ της τεράστιας εξουσίας τους και όλων των άλλων. Όλοι το γνωρίζουμε αυτό. Όταν ακόμη και εκατομμυριούχοι όπως εμείς αναγνωρίζουμε ότι ο υπερβολικός πλούτος έχει κοστίσει σε όλους τους άλλους τα πάντα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κοινωνία βρίσκεται σε επικίνδυνη ισορροπία στο χείλος του γκρεμού».

Δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε.

Roger Silverman

Ιανουάριος 2026

Μετάφραση από Αγγλικά - Αριστερή Πτέρυγα