Σύστημα σε μη αναστρέψιμη κατάσταση - προτάσεις αναποτελεσματικά προβλέψιμες

του Αντώνη Τούμπα

Ο Καναδός Πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ έδωσε στο Νταβός την 21/1/2026 μια αξιοσημείωτη ομιλία, μέσα από την οποία έκανε ουσιαστικά κάλεσμα για τη δημιουργία ενός νέου συνασπισμού χωρών, ο οποίος θα μπορούσε να σταθεί ισάξια απέναντι στους μεγάλους ανταγωνισμούς που όλο και εντείνονται στο παγκόσμιο στερέωμα, και του οποίου ο Καναδάς πρόθυμα θα μπορούσε να ηγηθεί.

Ο Καναδός πρωθυπουργός είχε την πίεση και το κίνητρο να αντιδράσει μετά από την επίθεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κατά της κυριαρχίας της χώρας του, που απροκάλυπτα την ονόμασε μέχρι και δυνητικά πολιτεία των ΗΠΑ.

Η ανάλυση που κάνει ο Κάρνεϊ για την σημερινή πραγματικότητα είναι πραγματικά πολύ εύστοχη και έχει ιδιαίτερη σημασία μιας και έρχεται από τον εκπρόσωπο μιας χώρας που μέχρι χθες συμμετείχε και ενίοτε πρωταγωνιστούσε σε ότι συνέβαινε και που βοηθούσε να διαμορφωθεί σταδιακά το σκηνικό τρόμου που ο ίδιος αναγνωρίζει ότι υπάρχει σήμερα.

Ως σημαντικότερο σημείο της ομιλίας του Καναδού πρωθυπουργού ξεχωρίζει η δήλωση πως "Η παλιά τάξη δεν επιστρέφει. Δεν πρέπει να την θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική"

Με μια πρόταση ο Κάρνεϊ επιβεβαιώνει το τέρμα μιας εποχής, και επισημάνει την ανάγκη για τη δημιουργία μιας νέας τάξης πραγμάτων. Με δύο λόγια ο Καναδός πρωθυπουργός συντριβεί οποιαδήποτε σκέψη για αναζήτηση λύσης μέσα από παλιές φόρμουλες και τη δυνατότητα παλιών δοκιμασμένων σχημάτων όπως η Σοσιαλδημοκρατία ή ο Φιλελευθερισμός να παρέχουν διέξοδο. Κάνει δηλαδή μια ριζοσπαστική έκκληση.

Μπορεί τα λόγια του να ακούστηκαν ως μια λογική πρόταση, αλλά η πρότασή του είναι στην πραγματικότητα ανεφάρμοστη. Ανεφάρμοστη επειδή προτείνεται ως διέξοδος από τα σημερινά τους αδιέξοδα, χωρίς την παραμικρή αμφισβήτηση του συστήματος που τα προκάλεσε και τα βαθαίνει ολοένα και περισσότερο. Η πρόταση αυτή θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μόνο αν συνοδευόταν από την απαίτηση για ανατροπή του συστήματος, αφού αυτό, όπως επισημαίνει και ο ίδιος, δεν επιδέχεται συντήρηση.

Ακόμη κι αν το κάλεσμα του Κάρνεϊ έβρισκε ανταπόκριση σε δυνάμεις όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αυστραλία, το μόνο που θα πετύχαινε - χωρίς μετασχηματισμό του κοινωνικο-οικονομικού συστήματος - ο νέος συνασπισμός χωρών που προτείνει θα ήταν να γιγαντώσει κάποια από τα εγχώρια μονοπώλιά του και να τα ρίξει στον ανταγωνισμό με τα ήδη υπάρχοντα, χωρίς κανένα όφελος για τους λαούς των χωρών που θα συμμετέχουν, όπως συμβαίνει σήμερα με τους λαούς των ΗΠΑ και Κίνας. Απέναντι στην παράνοια ηγετών όπως ο Τραμπ και τον οικονομικό στραγγαλισμό που επιφέρουν τα διεθνοποιημένα μονοπώλια, κανένας λαός, ούτε σε Δύση ούτε σε Ανατολή, δεν θα ανακουφιζόταν αν ακόμα ένας μεγάλος παίκτης έμπαινε στην σκακιέρα και ενώ ταυτόχρονα ο τρόμος μιας γενικευμένης σύρραξης θα εντεινόταν.

Ο Καναδός πρωθυπουργός γνωρίζει πάρα πολύ καλά, και εξίσου καλά προσποιείται πως του διαφεύγει, πως, όταν τα διαφημιζόμενα από τον ίδιο ιδιωτικά-καναδικά funds αποκτήσουν διεθνή υπεροχή και έλεγχο, δεν υπάρχει κανείς Κάρνεϊ που θα μπορεί να τα τιθασέψει.

Θα μπορούσε άραγε ο Κάρνεϊ να ψελλίσει για το ποια είναι η ρίζα του κακού και να καλέσει για ανατροπή της; Θα μπορούσε πραγματικά ένας πρωθυπουργός όποιας Δυτικής δύναμης να επικαλεστεί την ανάγκη για ανατροπή του συστήματος που επιμένει να πλουτίζει όλο και λιγότερους σε βάρος περισσότερων; Να καταριόταν δηλαδή τα ίδια τα κανάλια εξουσίας που τον ανέδειξαν στην εξουσία; Θα μπορούσε να προχωρήσει την πρότασή του με ένα κάλεσμα κοινωνικοποίησης των πλουτοπαραγωγικών πόρων κάθε κράτους και ιδιαίτερα του δικού του; Να ανακοινώσει εθνικοποίηση τραπεζών και funds και να παραχωρήσει στο κοινό συμφέρον τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης και του διαδικτύου κοινωνικοποιώντας τα;

Όπως πολύ καλά γνωρίζει ο κύριος Κάρνεϊ, η αναδιανομή του πλούτου που απαιτείται για να μπορέσει η δημοκρατία και οι αρχές που επικαλείται να ξαναγίνουν προτεραιότητα δεν εφαρμόζεται εθελοντικά, αλλά επιβάλλεται. Και ο ίδιος δεν έχει καμία πρόθεση ή δυνατότητα να την επιβάλει στους δικούς του ολιγάρχες, πόσο μάλλον όταν τους ευνοήσει να γίνουν παγκόσμιας εμβέλειας μέσω συνεταιρισμών με άλλους που έμειναν έξω από το πάρτι για λίγους.

Παρόλα αυτά, η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού, που με κανένα τρόπο δεν αποτελεί σοσιαλιστικό ή κομμουνιστικό μανιφέστο, έχει τη σημασία της ως αφύπνιση για την ωμή πραγματικότητα που σπρώχνει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους στην απόγνωση.

Είναι κρίμα που αριστερές δυνάμεις δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν τέτοιες ευκαιρίες και να ρίξουν φως στα πραγματικά διλήμματα της εποχής. Να προβάλουν διεκδικήσεις που είναι ζωτικής σημασίας, όπως η κοινωνικοποίηση των μονοπωλίων και η εθνικοποίηση τραπεζών, εκθέτοντας έτσι πληγωμένους υπερασπιστές του κεφαλαίου που αμφιταλαντεύονται μεταξύ νοσταλγίας και φθόνου, όπως τον κύριο Κάρνεϊ. Κρίμα ή απελπισία, αν σκεφτεί κανείς πως αυτές οι δυνάμεις ίσως και να συμμερίζονται τη ματαιοδοξία του Καναδού πρωθυπουργού.

Η απαίτηση για μετασχηματισμό της κοινωνίας έχει εκ των πραγμάτων πάψει να αποτελεί μια θεωρητική σκέψη και είναι πλέον ζήτημα ζωής και θανάτου, επιβίωσης ή επιστροφής στη βαρβαρότητα. Μια απαίτηση που πρέπει να είναι οδηγός και πρώτο μέλημα κάθε προοδευτικής δύναμης.

Αντώνης Τούμπας

26/01/2026