Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΠΕΡΝΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΦΑΣΗ ΣΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ

Η ανθρωπότητα έχει εισέλθει ξανά σε μια περίοδο βαρβαρότητας. Η γενοκτονία στη Γάζα, ο πόλεμος στην Ουκρανία και τώρα η επιδρομή στο Ιράν δεν πρέπει να αφήνουν καμιά αμφιβολία. Η προοπτική Παγκόσμιου Πολέμου γίνεται όλο και πιο ορατή, μαζί όμως και η προοπτική παγκόσμιων ανατροπών. Όλα τα ζητήματα –ο ιμπεριαλισμός, ο πόλεμος, η ειρήνη, ο σοσιαλισμός– αναδύονται ξανά. Το εργατικό κίνημα πρέπει να δώσει απαντήσεις.

Η Ρωσική Επανάσταση, παρόλο που το καθεστώς που ανέδειξε απέκλινε τελικά πολύ από αυτό που είχαν κατά νου οι ηγέτες της, παραμένει το πιο σημαντικό σημείο αναφοράς για το παγκόσμιο κίνημα. Η Ρωσική Επανάσταση, που έβαλε φωτιά σε όλη την Ευρώπη, ξεκίνησε ως μια αυθόρμητη είσοδος των μαζών στην ιστορική σκηνή τον Φεβρουάριο του 1917, σε μια περίοδο που τίποτε δεν προμήνυε τέτοια εξέλιξη. Οκτώ μήνες αργότερα συντελείτο η πρώτη σοσιαλιστική επανάσταση στην ιστορία.

Οι μπολσεβίκοι που τελικά ηγήθηκαν της κατάληψης της εξουσίας δεν είχαν καμιά συμμετοχή στα ιστορικά γεγονότα του Φεβρουαρίου, με την ηγεσία τους φυλακισμένη ή εξορισμένη στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Για κάθε αναλυτή, επαναστατικές εξελίξεις στη χώρα ήταν εκτός προοπτικής. Ακόμα και ο ίδιος ο Λένιν, τον Ιανουάριο του 1917, στα πρόθυρα της πρώτης φάσης της Ρωσικής Επανάστασης, υποστήριξε σε μια ομιλία του στη Ζυρίχη όπου ήταν εξορισμένος ότι σίγουρα ο πόλεμος θα δημιουργούσε επαναστατικές συνθήκες, αλλά «εμείς οι ηλικιωμένοι, ίσως να μην ζήσουμε ως τις αποφασιστικές μάχες αυτής της επανάστασης που έρχεται» (ήταν μόλις 47 χρονών).

Με το ξεκίνημα του μακελειού του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, το ρωσικό αλλά και το παγκόσμιο κίνημα βρέθηκαν υπό τεράστια πίεση. Κάθε φωνή ενάντια στις εξελίξεις φιμωνόταν. Τα πιο επαναστατικά στρώματα της εργατικής τάξης στέλνονταν στο μέτωπο, οι απεργίες τιμωρούνταν, τα συνδικάτα διώκονταν και ο εργατικός τύπος σφραγιζόταν.

Στη Ρωσία της επανάστασης, «Η Σιβηρία γέμισε για άλλη μια φορά με εξόριστους και οι κομματικές οργανώσεις έχασαν πολλά από τα μέλη τους». Οι καταστροφές όμως του πολέμου, ο θάνατος και η απέραντη ανθρώπινη δυστυχία διαμόρφωναν καθημερινά συνειδήσεις. Σημαντικές διεργασίες που οδήγησαν στην επαναστατική έκρηξη, και οι οποίες δεν μπορούσαν να εντοπιστούν, συντελούνταν στα μυαλά των ανθρώπων.

Στις 23 Φεβρουαρίου του 1917, ξεκινά η πρώτη φάση της Επανάστασης. Όχι από τις βαριές πυροβολαρχίες της εργατικής τάξης στη βαριά βιομηχανία, αλλά από εργάτριες στην υφαντουργία την Ημέρα της Γυναίκας. Η σπίθα έφερε την έκρηξη. Την επομένη, στις 24 Φεβρουαρίου, απεργούσαν οι μισοί βιομηχανικοί εργάτες της Πετρούπολης, της πόλης που μαζί με τη Μόσχα συγκέντρωναν σχεδόν αποκλειστικά το προλεταριάτο της Ρωσίας. Τα συνθήματα ήταν «κάτω ο τσάρος» και «κάτω ο πόλεμος».

Στις 25 του μήνα, ο τσάρος διέταζε τον στρατιωτικό διοικητή της Πετρούπολης: «Να σταματήσετε από αύριο τις ταραχές στην πρωτεύουσα». Εντελώς απομονωμένος από τις μάζες των ανθρώπων, σε κατάσταση ρομαντικής μελαγχολίας σε ταξίδι με τη γυναίκα του, πίστευε ότι μια διαταγή του ήταν πια αρκετή για να σταματήσει την ιστορική θύελλα.

Στις 27 του μήνα ο στρατός πέρασε με την πλευρά της επανάστασης. Στις 28 το καθεστώς κατέρρευσε και στις 2 του Μάρτη ο τσάρος παραιτήθηκε για να πάρει τον θρόνο ο αδελφός του, Μεγάλος Δούκας Μιχαήλ. Το άστρο όμως της μοναρχίας είχε δύσει οριστικά. Την επόμενη μέρα παραιτήθηκε και ο αδελφός του.

Ενώ στις 22 Φεβρουαρίου κανείς και τίποτε δεν μπορούσε να προβλέψει τις εξελίξεις, στις 2 του Μάρτη αναδυόταν η προοπτική ενός εντελώς καινούργιου κόσμου. «Η χιλιόχρονη καταπιεστική απολυταρχία του ρωσικού τσαρισμού διαλύθηκε κάτω από τα ανελέητα κτυπήματα ενός αφυπνιζόμενου εργατικού κινήματος και της βαθιάς δυσαρέσκειας εκατομμυρίων χωρικών, που ντυμένοι με στρατιωτική στολή, βρίσκονταν στο επίκεντρο του αιματηρού ιμπεριαλιστικού πολέμου» (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ' κύκλος, Η 3η Κομμουνιστική Διεθνής, Α' Τόμος).

Σήμερα υπάρχουν σημαντικές ομοιότητες. Ποιος θα μπορούσε να ελπίζει λίγες εβδομάδες πριν ότι ο αμερικανικός λαός στην πλειοψηφία του, ακόμα και το κίνημα MAGA (Make America Great Again), ο βασικός στυλοβάτης της κυβέρνησης Τραμπ, θα ερχόταν σε αντίθεση μαζί του από την αρχή των επιχειρήσεων; Πριν ακόμα αρχίσουν οι μαζικές απώλειες Αμερικανών στρατιωτών, που είναι η κύρια προοπτική σε περίπτωση χερσαίας επίθεσης.

Οι Αμερικανοί έχουν κάψει τα χέρια τους και αλλού, με το Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν να αποτελούν τις πιο ενδεικτικές περιπτώσεις. Μόνο που το συσσωρευμένο στραπατσάρισμά τους, μαζί με την παγκόσμια οικονομική κρίση και μια πρωτοφανή ασφυξία που διαφαίνεται στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, οδηγούν τα πράγματα σε οριακά σημεία –και μέσα στις συνειδήσεις των μαζών.

Οι ιμπεριαλιστές δεν μπορούν να νικήσουν. Η σιγουριά των πρώτων ημερών μετατρέπεται κάθε μέρα που περνά ολοένα και περισσότερο σε σύγχυση. Η ανθρωπότητα περνά από μια ιστορική φάση σε μια άλλη και οι λαοί φεύγουν από το αίσθημα της απόλυτης αδυναμίας μπροστά στους εγκληματίες, διακρίνοντας ολοένα και καθαρότερα τις ρωγμές στο παγκόσμιο σύστημα.

Οι εξελίξεις, μέσα σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο ολοένα και πιο πολύπλοκων αδιεξόδων, αρχίζουν να δημιουργούν συνθήκες που δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να προβλέψει πριν το ξεκίνημα της επιδρομής. Η προοπτική λαϊκών εξεγέρσεων σε μια σειρά αραβικές χώρες ενάντια στα θεοκρατικά, υποταγμένα στον ιμπεριαλισμό καθεστώτα, είναι πια μια πιθανή προοπτική.

Μια τέτοια εξέλιξη όμως δεν θα μπορούσε να περιοριστεί μόνο στη Μέση Ανατολή, ούτε μέσα στα πλαίσια του σημερινού συστήματος. Αντικαπιταλιστικά κινήματα θα αναδυθούν σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Σωτήρης Βλάχος

26 Μαρτίου 2026