Το Καφενείο της Πέμπτης στον Πολίτη                                                      12 Φεβρουαρίου 2026

Δικαίωμα στη Στέγη: θεσμικό έλλειμμα με κοινωνικές συνέπειες

της Ευγενίας Μωυσέως

Το 2014 σηματοδότησε μια καμπή για τα κοινωνικά δικαιώματα στην Κύπρο. Με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου κρίθηκε ότι η προστασία της πρώτης κατοικίας είναι αντισυνταγματική, γεγονός που στην πράξη ακύρωσε ένα από τα θεμελιώδη οικουμενικά δικαιώματα: το δικαίωμα στη στέγη. Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς νομική. Αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης μιας πολιτικής πορείας που οδήγησε στη συστηματική αποδυνάμωση της προστασίας των δανειοληπτών.

Το 2018, με την ψήφιση νέων νομοθεσιών από τα κόμματα ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, καταργήθηκε ένα ακόμη βασικό δικαίωμα: το δικαίωμα σε δίκαιη και αποτελεσματική δικαστική κρίση. Οι ρυθμίσεις αυτές στέρησαν από τους πολίτες τη δυνατότητα να αμφισβητoύν καταχρηστικές και παράνομες ρήτρες δανειακών συμβάσεων πριν από την εκποίηση της κατοικίας τους. Έτσι, η Κύπρος κατέληξε να αποτελεί τη μοναδική χώρα παγκοσμίως όπου η εκποίηση ακινήτου προηγείται της τελεσίδικης δικαστικής απόφασης.

Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου ο δανειολήπτης δικαιώνεται εκ των υστέρων, το μόνο που προσφέρεται είναι μια θεωρητική αποζημίωση από τράπεζες ή επενδυτικά ταμεία, εφόσον αυτά εξακολουθούν να υφίστανται. Τα δικαστήρια, δε, σπανίως εκδίδουν διατάγματα αναστολής εκποίησης, αφήνοντας χιλιάδες οικογένειες εκτεθειμένες στον άμεσο κίνδυνο απώλειας της κατοικίας τους.

Το 2019, μέσω του ευρωβουλευτή του ΑΚΕΛ Γιώργου Γεωργίου, το ζήτημα τέθηκε ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η απάντηση του επιτρόπου Δικαιοσύνης υπενθύμισε την Οδηγία 93/13/ΕΟΚ, η οποία προβλέπει ότι οι καταναλωτές δεν δεσμεύονται από καταχρηστικές ρήτρες και ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να παρέχουν αποτελεσματικά μέσα έννομης προστασίας. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι διαδικασίες εκτέλεσης -και άρα οι εκποιήσεις- πρέπει να αναστέλλονται έως ότου κριθεί δικαστικά ο καταχρηστικός χαρακτήρας των συμβατικών όρων.

Παρόλα αυτά, η Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη και τα κόμματα ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ αρνούνται την ουσιαστική εναρμόνιση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κινήσει επανειλημμένες διαδικασίες επί παραβάσει κατά της Κύπρου από το 2013 έως και το 2021, χωρίς να έχει επιλυθεί το πρόβλημα.

Την ίδια στιγμή, τα κυβερνητικά σχέδια «ΕΣΤΙΑ» και «Ενοίκιο Έναντι Δόσης» αποδείχθηκαν αναποτελεσματικά, με ελάχιστους δανειολήπτες να ωφελούνται. Η ρητορική περί «στρατηγικών κακοπληρωτών» λειτουργεί ως άλλοθι. Οι πραγματικοί στρατηγικοί κακοπληρωτές δεν είναι οι οικογένειες που ζουν με τον φόβο του ξεσπιτωμού, αλλά όσοι απολαμβάνουν την ανοχή και την προστασία του τραπεζικού συστήματος, των οποίων τα δάνεια συνήθως διαγράφονται ως διά μαγείας.

Ιδιαίτερη πρόκληση συνιστά το γεγονός ότι επενδυτικά ταμεία αγοράζουν δάνεια στο 10%–15% της αξίας τους και απαιτούν από τους δανειολήπτες το 100%. Η ανάγκη είναι πλέον επιτακτική: αλλαγή της νομοθεσίας και πλήρης εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές Οδηγίες, ώστε να αποκατασταθεί η κοινωνική δικαιοσύνη και να προστατευθεί το δικαίωμα στη στέγη.

Οι πρόσφατες αναβαθμίσεις της οικονομίας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα για τις δεκάδες οικογένειες των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων που, με συνοπτικές διαδικασίες, έχασαν τα σπίτια τους. Την ώρα που τα ενοίκια εκτοξεύονται και ο κατώτατος μισθός καθώς και οι συντάξεις δεν επαρκούν ούτε για τις βασικές ανάγκες, η κοινωνική αποσάθρωση δεν είναι ένα θεωρητικό ενδεχόμενο αλλά μια ορατή απειλή. Γιατί  να παραξενευτούμε αν τα παγκάκια των πόλεων γεμίσουν με άστεγους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνική συνοχή.

Ευγενία Μωυσέως

12 Φεβρουαρίου 2026

Το Καφενείο της Πέμπτης είναι μια ανοικτή συνάθροιση συζήτησης που γίνεται κάθε Πέμπτη στις 7:30μμ στα Γραφεία της Σοσιαλιστικής Έκφρασης, Ρήγα Φεραίου 25^Α, 1087 Λευκωσία.  Τη στήλη γράφουν θαμώνες του Καφενείου.

to.kafeneio.tns.pemptns@socialistikiekfrasi.com