Το Καφενείο της Πέμπτης στον Πολίτη                                                                     28 Μαΐου 2026

Τι να κάνουμε με τις τράπεζες;

Γράφει ο Παναγιώτης Παντελίδης

Mετά τη φιλελευθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος κατά την περίοδο 1999-2000, όσον αφορά την απορρύθμιση στον καθορισμό επιτοκίων και την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, το τραπεζικό σύστημα στην Κύπρο εισέρχεται στο πλέγμα των οικονομικών σχέσεων που έχει ονομασθεί ως χρηματιστικοποίηση (financialization).

Κύρια χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου στην κυπριακή οικονομία, ήταν η ποσοτική μεγέθυνση του τραπεζικού τομέα, η χρηματοδότηση φούσκων οι οποίες τελικά κατέρρεαν με πολύ αρνητικά αποτελέσματα για την οικονομία, πηγή αστάθειας, διαφθοράς και δημιουργία οικονομικών κρίσεων. Όλα αυτά τα φαινόμενα τα είδαμε να ξεδιπλώνονται στην περίπτωση της Κύπρου κατά την περίοδο 2000-2010. Πιθανώς όμως η πιο σημαντική εξέλιξη στα πλαίσια της χρηματιστικοποίησης και που διαφοροποιεί ουσιαστικά τη λειτουργία του καπιταλισμού, είναι η αυξημένη πολιτική επιρροή των τραπεζών στη λήψη αποφάσεων οικονομικής πολιτικής και η επικυριαρχία του τραπεζικού συστήματος σε σχέση με το πολιτικό σύστημα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και απέναντι στην κοινωνία γενικότερα.  Οι τράπεζες καθορίζουν την πολιτική όσον αφορά επιτόκια, προμήθειες και κερδοφορία, χωρίς να δέχονται καμιά ενόχληση είτε από την Κεντρική Τράπεζα, είτε από το πολιτικό σύστημα και τους ευρωπαϊκούς Θεσμούς, παρά τη λαϊκή και κοινωνική αντίδραση.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του τραπεζικού συστήματος σήμερα συνοψίζονται στα εξής σημεία:

(α) Η ολιγοπωλιακή δομή του, όπου οι δύο μεγάλες συστημικές τράπεζες ελέγχουν γύρω στο 80% της αγοράς και λειτουργούν ως καρτέλ. 

(β) Η κερδοφορία των τραπεζών σήμερα είναι σαν την κότα που γεννά χρυσά αβγά για τους τραπεζίτες και τους μετόχους τους. Μια σταθερά ανοδική πορεία χωρίς κανένα εμπόδιο και κανένα ρίσκο.

(γ) Η δανειοδότηση της πραγματικής οικονομίας και της ανάπτυξης έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα. Η παροχή δανείων από τις τράπεζες έχει μειωθεί σημαντικά και είναι πολύ πιο δύσκολη.

(δ) Η μεγαλύτερη γάγγραινα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της Κύπρου σήμερα είναι τα επενδυτικά ταμεία εξαγοράς μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αυτή είναι μια σκανδαλώδης και ληστρική δραστηριότητα όπου η πρώτη κατοικία και βασικά περιουσιακά στοιχεία δανειοληπτών βρίσκονται σε συνεχή κίνδυνο.

Τι μπορεί να γίνει με το θέμα των τραπεζών ούτως ώστε να μετατραπούν σε βασική υποδομή που να στηρίζει την ανάπτυξη και τον μετασχηματισμό της οικονομίας;

Μία προσέγγιση (η οποία υποστηρίζεται από το ΑΚΕΛ) θα ήταν η επιπλέον φορολόγηση των  «υπερκερδών» των τραπεζών. Αυτή είναι μια πολιτική η οποία, αν και στη σωστή κατεύθυνση, είναι σχετικά ανώδυνη για τις τράπεζες, αφού χάνουν ένα πολύ μικρό ποσοστό των κερδών τους χωρίς να επηρεάζονται καθόλου οι αιτίες και οι παράγοντες που οδηγούν στα υπερκέρδη.

Μια δεύτερη προσέγγιση θα ήταν η ρύθμιση της λειτουργίας των τραπεζών από την Κεντρική Τράπεζα όσον αφορά τον καθορισμό των επιτοκίων, το επίπεδο των προμηθειών και το μίγμα της δανειοδοτικής στρατηγικής τους. Ωστόσο, η Κεντρική έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι σκοπός της δεν είναι η εποπτεία και ρύθμιση των τραπεζών αλλά η προστασία, η στήριξη και η κάλυψή τους.

Η μόνη διέξοδος είναι η μετατροπή των τραπεζών σε δημόσιο αγαθό. Οι δημόσιες τράπεζες έχουν ένα χαρακτήρα αναπτυξιακό, στηρίζουν τη βιομηχανία, την καινοτομία, τις επενδύσεις, την αγροτική οικονομία, την οικιστική πολιτική και γενικά έχουν ένα σημαντικά θετικό ρόλο στην εξέλιξη της οικονομίας και της κοινωνίας. Μια δεύτερη απαραίτητη τομή στο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι η κατάργηση των επενδυτικών-αρπακτικών ταμείων διαχείρισης δανείων και η δημιουργία δημόσιου φορέα διαχείρισης «κόκκινων δανείων», με κοινωνικό χαρακτήρα. 

Το ΑΚΕΛ σωστά έθεσε, επανειλημμένα, το δίλημμα «είστε με τις τράπεζες ή με την κοινωνία;», αλλά πρέπει να  προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, προετοιμάζοντας το έδαφος για την πολιτική και ιδεολογική υποστήριξη της μετατροπής των τραπεζών σε δημόσιους οργανισμούς με αναπτυξιακό και κοινωνικό προσανατολισμό.

Παναγιώτης Παντελίδης

28 Μαΐου 2026

Το Καφενείο της Πέμπτης είναι μια ανοικτή συνάθροιση συζήτησης που γίνεται κάθε Πέμπτη στις 7:30μμ στα Γραφεία της Σοσιαλιστικής Έκφρασης, Ρήγα Φεραίου 25^Α, 1087 Λευκωσία.  Τη στήλη γράφουν θαμώνες του Καφενείου.

to.kafeneio.tns.pemptns@socialistikiekfrasi.com