Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΕ ΚΡΙΣΗ

Επικίνδυνα αδιέξοδα με την Αριστερά χωρίς πραγματικές απαντήσεις

Η Νέα Δημοκρατία (ΝΔ) παραμένει πρώτη. Παρά τα σκάνδαλα και την ταξική της πολιτική, στην πιο πρόσφατη δημοσκόπηση (26 Ιουλίου), δείχνει να προηγείται του κόμματος «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη» (ΕΛ.Α.Σ.) του Αλέξη Τσίπρα με 14 μονάδες (30,8% έναντι 16,8%).

Η «ΕΛ.Α.Σ.» παρουσίασε αναλυτική λίστα με 102 σκάνδαλα της κυβέρνησης Μητσοτάκη, υποστηρίζοντας ότι η παράταξη «παράγει περισσότερα σκάνδαλα από όσα μπορεί να καταναλώσει η κοινή γνώμη» — συγκεκριμένα 148 αυτοτελή σκάνδαλα, δηλαδή έναν μέσο όρο περίπου 21 σκανδάλων τον χρόνο.

Οι βασικότερες υποθέσεις που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής και δικαστικής επικαιρότητας περιλαμβάνουν το Σκάνδαλο Ασημακοπούλου, που αφορά τη διαρροή προσωπικών δεδομένων 25.000 αποδήμων Ελλήνων. Η πρώην ευρωβουλευτής της ΝΔ καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 20 μηνών με αναστολή, ενώ στην υπόθεση ενεπλάκησαν και άλλα «γαλάζια» στελέχη.

Το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ αφορά εκτεταμένη απάτη με ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις (φανταστικά ΑΦΜ, ανύπαρκτα βοσκοτόπια). Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας οδήγησε σε παραιτήσεις κορυφαίων στελεχών και υπουργών (Βορίδης, Αυγενάκης) και πρόστιμο 415 εκατ. ευρώ στην Ελλάδα.

Η Υπόθεση Υποκλοπών (Predator & ΕΥΠ) αφορά την παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων (όπως του προέδρου του ΠΑΣΟΚ) και δημοσιογράφων.

Το μεγαλύτερο όμως σκάνδαλο φαίνεται να αφορά ζήτημα που έβγαλε στην επιφάνεια πολύ πρόσφατα ο πρώην ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Γιάννης Μαρίνος —νεοδημοκράτης από τα γεννοφάσκια του και πιστός στις αρχές του νεοφιλελευθερισμού— και αφορά το «εξαγωγικό θαύμα» της ελληνικής οικονομίας: το γεγονός, δηλαδή, ότι το «εξαγωγικό θαύμα» το πληρώνει ο Έλληνας εργαζόμενος.

Η Νέα Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις κατακτούν τις διεθνείς αγορές, ότι τα ελληνικά προϊόντα γίνονται ολοένα πιο ανταγωνιστικά και ότι αυτό αποτελεί απόδειξη της επιτυχίας του οικονομικού μοντέλου που ακολουθείται.

Μόνο που η πραγματικότητα πίσω από το «θαύμα» αποκαλύπτει μια απάτη μεγάλων διαστάσεων. Μπίρα, για παράδειγμα, που παράγεται στην Ελλάδα, πωλείται στη χώρα μας προς 2,77 ευρώ το λίτρο, ενώ στη Ρουμανία μόλις 1,27 ευρώ. Οι επώνυμες ελιές Καλαμών πωλούνται στην Αυστρία στην ίδια τιμή με την Ελλάδα, παρότι έχουν διανύσει εκατοντάδες χιλιόμετρα. Ελληνικό επιδόρπιο φυτικού γάλακτος κοστίζει 1,29 ευρώ στην Αυστρία αλλά 1,45 ευρώ στην Ελλάδα. Χυμός ντομάτας ελληνικής παραγωγής πωλείται φθηνότερα στην Κύπρο απ’ ό,τι στη χώρα όπου παράγεται.

Πώς γίνεται προϊόντα που παράγονται στην Ελλάδα να είναι φθηνότερα στο εξωτερικό απ’ ό,τι στα ελληνικά ράφια; Η απάντηση —που και η ίδια η Καθημερινή δίνει— είναι η επιτομή του σκανδάλου: Οι ελληνικές βιομηχανίες δέχονται να πουλήσουν φθηνότερα στο εξωτερικό ώστε να είναι ανταγωνιστικές στις ξένες αγορές, έχοντας φροντίσει τη διαφορά να την καλύπτουν από τις υψηλότερες τιμές που επιβάλλουν στην εσωτερική αγορά.

Με άλλα λόγια, ο Έλληνας καταναλωτής επιδοτεί τις ελληνικές εξαγωγές. Ο εργαζόμενος που αμείβεται με τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση πληρώνει ακριβότερα τα ίδια προϊόντα, ώστε οι επιχειρήσεις να εμφανίζουν μεγαλύτερες εξαγωγικές επιτυχίες. Αυτό βαφτίζεται «ανταγωνιστικότητα». Στην πραγματικότητα πρόκειται για εσωτερική φορολόγηση των λαϊκών νοικοκυριών υπέρ της κερδοφορίας του μεγάλου κεφαλαίου.

Στη δεύτερη θέση τώρα, μετά τη ΝΔ, έχει σταθεροποιηθεί η «ΕΛ.Α.Σ.» του Αλέξη Τσίπρα, επιτρέποντάς του να παρουσιάζεται ως ο ισχυρός πόλος της αντιπολίτευσης. Ο Αλέξης Τσίπρας κατέβηκε το 2015 ως υποστηρικτής του δημοκρατικού σοσιαλισμού και στο τέλος απλά διαχειρίστηκε το σύστημα. Τώρα που κατεβαίνει ως υποστηρικτής του δημοκρατικού καπιταλισμού, τι θα κάνει και πόσο θα μπορέσει να ικανοποιήσει τα λαϊκά αιτήματα μέσα στη βαθιά κρίση του ελληνικού καπιταλισμού —στην λίγο πιθανή περίπτωση που θα εκλεγεί;

Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν το ΠΑΣΟΚ να σταθεροποιείται στην τρίτη θέση, με διαφορά μεγαλύτερη του 5% από το κόμμα Τσίπρα. Το αφήγημα του κόμματος για διεκδίκηση της πρώτης θέσης είναι το λιγότερο αστείο. Είναι πολύ πιθανό ο ηγέτης του, που αμφισβητείται από ανώτατα στελέχη αλλά και από τις μάζες, να παραμεριστεί μέσα από μια εσωτερική σύγκρουση.

Το ΠΑΣΟΚ αποτελεί ένα συνονθύλευμα απόψεων, που εκτείνονται από τη σοσιαλδημοκρατία μέχρι και τη δημοκρατική δεξιά. Και οι διαφωνίες δεν περιορίζονται μόνο σε αυτό το επίπεδο, αλλά εμφανίζονται σε κάθε πτυχή της καθημερινής πολιτικής. Ο ηγέτης του δήλωνε όλη την προηγούμενη περίοδο ότι ποτέ δεν θα υπάρξει συνεργασία με τη ΝΔ. Η Άννα Διαμαντοπούλου, για παράδειγμα, υπεύθυνη πολιτικού σχεδιασμού του ΠΑΣΟΚ, δήλωσε ότι αντίπαλος του ΠΑΣΟΚ είναι η Νέα Δημοκρατία «μέχρι τις εκλογές», αφήνοντας ανοικτή την πόρτα μιας μετεκλογικής συνεργασίας με τη σημερινή κυβέρνηση. Την ίδια στιγμή, ο Δήμαρχος Αθηναίων, ηγετικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, μίλησε για διερεύνηση δυνατοτήτων μετεκλογικής συνεργασίας μεταξύ του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα —σενάριο που ο ίδιος ο Πρόεδρος έχει επανειλημμένα αποκλείσει με εμφαντικό τρόπο.

Το νέο κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού, «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», που οι δημοσκοπήσεις στην αρχή το έδειχναν ακόμα και στη δεύτερη θέση, φαίνεται να καταποντίζεται, με δημοσκόπους να μιλούν ακόμα και για δυσκολία εισόδου στη Βουλή σε πιθανές εκλογές τον Σεπτέμβριο. Η δημοσκοπική του κατρακύλα δεν είναι τυχαία. Οι γενικολογίες περί καταπολέμησης της διαφθοράς, ενίσχυσης του κράτους δικαίου, διαφάνειας, απονομής δικαιοσύνης και στήριξης της κοινωνίας δεν συνοδεύτηκαν από καμία αναφορά στο γιατί υπάρχει αυτή η κατάσταση, γιατί απέτυχαν οι προηγούμενοι ή με ποιες πολιτικές μπορούν να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Το κράτος θα γινόταν, για παράδειγμα, κράτος απονομής δικαιοσύνης αρκεί να έβγαινε η Καρυστιανού πρωθυπουργός.

Η «Ελπίδα» είναι πλέον καθαρά ένας σχηματισμός στα δεξιά της ΝΔ. Έχει ήδη κατηγορήσει τη ΝΔ για παραχωρήσεις στο Αιγαίο, ενώ έχει κατηγορήσει τον Τσίπρα για προδοσία στο Μακεδονικό. Και όχι μόνο αυτό. Η πολύ πρόσφατη παραίτηση του Θανάση Αυγερινού από τη θέση του εκπροσώπου Τύπου και Υπευθύνου Επικοινωνίας του κόμματος —καταγγέλλοντας τη λειτουργία παράλληλου Γραφείου Τύπου «εν αγνοία του» και την ύπαρξη «φυτευτών συμβουλάτορων» στο περιβάλλον της ηγεσίας— αναδεικνύει σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία του κόμματος.

Η Ελληνική Λύση, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Βελόπουλου, ακολουθεί μια κλασική επικοινωνιακή στρατηγική του δεξιού και πατριωτικού χώρου. Αν και τα ποσοστά της στις δημοσκοπήσεις παραμένουν σε μονοψήφια επίπεδα, η ρητορική περί «κυβερνησιμότητας» (που ακούγεται αστεία) και η μετωπική επίθεση στη Νέα Δημοκρατία εξυπηρετούν συγκεκριμένους πολιτικούς στόχους, όπως η αποφυγή της χαμένης ψήφου. Παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως τη μόνη «σοβαρή εναλλακτική λύση» στα δεξιά της ΝΔ, η Ελληνική Λύση προσπαθεί να πείσει τους απογοητευμένους δεξιούς ψηφοφόρους ότι δεν θα ψηφίσουν ένα περιθωριακό κόμμα, αλλά μια εν δυνάμει κυβερνητική επιλογή. Η σκληρή ρητορική σε θέματα όπως το μεταναστευτικό, τα ελληνοτουρκικά, η ακρίβεια και η «woke» ατζέντα στοχεύει αποκλειστικά στο σκληρό δεξιό ακροατήριο.

Η Πλεύση Ελευθερίας βασίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στην προσωπικότητα της αρχηγού της. Οι συχνές εντάσεις στη Βουλή —όπως οι πρόσφατες σφοδρές αντιπαραθέσεις με τον Υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και τον Άδωνη Γεωργιάδη, οι επιθέσεις κατά του Αλέξη Τσίπρα, καθώς και το πιο πρόσφατο και ιδιαίτερα έντονο επεισόδιο στο κυλικείο των αστυνομικών της Βουλής ανάμεσα στη Ζωή Κωνσταντοπούλου και τη δημοσιογράφο (και πρώην εργαζόμενη του κόμματός της) Βασιλική Πολύζου— δεν έχουν τέλος.

Η κεντρική ιδέα της Πλεύσης Ελευθερίας συνοψίζεται στο ότι η παρουσία της Ζωής Κωνσταντοπούλου στη Βουλή αποτελεί από μόνη της εγγύηση για τη διαφάνεια. Μόνο που δεν φαίνεται να πείθει πια. Ενώ το 2025 κατέγραψε μια εντυπωσιακή δημοσκοπική άνοδο, με ποσοστά που κυμαίνονταν από 13% έως 16,5% στην εκτίμηση ψήφου, ξεπερνώντας προσωρινά ακόμα και το ΠΑΣΟΚ και καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση, σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις (Ιούλιος 2026) το κόμμα κινείται στα επίπεδα του 4,7% με 4,8%.

Το ζήτημα της στασιμότητας του ΚΚΕ, του μόνου κόμματος που εισάγει την πάλη των τάξεων στον πολιτικό λόγο, έχει να κάνει με το ότι η ταξική του προσέγγιση στα ζητήματα δεν συνοδεύεται από ρήξη με το σύστημα. Δεν μπορείς να μιλάς για ένα σύστημα (το καπιταλιστικό) στο οποίο αποδίδεις κάθε κακό και καταπίεση, αλλά αυτό που τελικά προτείνεις να είναι η αντίσταση σε αυτό και όχι η ανατροπή του.

Η θέση του επίσης για την «ΕΕ των μονοπωλίων» και το κάλεσμά του για έξοδο από αυτήν είναι προβληματική: Καλεί για έξοδο από την ΕΕ των μονοπωλίων, αφήνοντας να νοηθεί ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει καπιταλισμό των μονοπωλίων.

Ο Βαρουφάκης έχει συγγράψει σπουδαία οικονομικά κείμενα και βιβλία, συνδυάζοντας τη βαθιά οικονομική γνώση με την οξεία κριτική. Δημιουργούνται όμως πολλά ερωτηματικά όταν γίνεται συγκεκριμένος στο τι πρέπει να γίνει τώρα. Εδώ η πρότασή του δεν έχει μεγάλη σχέση με τη σοσιαλιστική κληρονομιά και θα έπρεπε να απαντήσει σε πολλά ερωτήματα —όπως γιατί, από την εθνικοποίηση των τραπεζών και των βασικών μονοπωλίων από ένα κράτος που θα ελέγχεται από τους εργαζόμενους, καταλήγει στη θέση για επιχειρήσεις που θα λειτουργούν στη βάση της αυτοδιαχείρισης. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι, αν τύχει και συναντήσεις ανακοινώσεις του ΜεΡΑ25, αυτές μιλούν με τρόπο εντελώς διαφορετικό από αυτές του Βαρουφάκη. Είναι ανακοινώσεις που θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν εκδοθεί από το ΠΑΣΟΚ.

Η Νέα Αριστερά του Αλέξη Χαρίτση και της Έφης Αχτσιόγλου δεν υπάρχει πια. Λίγο πριν την τελική διάλυσή της, είχαν και οι ίδιοι αποχωρήσει, φανερώνοντας σε εμάς ότι «η στρατηγική της πλειοψηφίας της ηγεσίας του κόμματος δεν μπορεί να απαντήσει στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες». Πάλεψαν όσο μπορούσαν, βλέπετε, αλλά δεν τα κατάφεραν· οπότε, τι να κάνουν τώρα; Το ότι αυτή τους η διαπίστωση συμπίπτει με τη δημιουργία του κόμματος Τσίπρα... δεν πρέπει να δίνει την εντύπωση ότι ξαφνικά βρήκαν όχημα (ή έτσι νομίζουν) για να αναβιώσουν πολιτικά.

Μετά την ακύρωση του ΣΥΡΙΖΑ —ή τέλος πάντων όσου είχε απομείνει από αυτόν— από τον ίδιο τον Πρόεδρό του Σωκράτη Φάμελλο, που κάλεσε τους οπαδούς του κόμματος να ψηφίσουν ένα άλλο κόμμα, αυτό του Τσίπρα, ο ίδιος αναγκάστηκε σε παραίτηση. Πρόεδρος τώρα είναι η Δούρου, που μαζί με τον Πολάκη θα μπορούσαν ίσως να δώσουν κάποια ελπίδα για κοινοβουλευτική εκπροσώπηση σε νέες εκλογές. Ο Πολάκης, παρόλη την «άτσαλη» γλώσσα του, είχε χτίσει το προφίλ ενός έντιμου πολιτικού, διατεθειμένου να έρθει σε ρήξη με τα μεγάλα συμφέροντα και το κατεστημένο.

Η Αριστερά, με εξαίρεση το ΚΚΕ και το ΜεΡΑ25, έχει τη λιγότερο ταξική αντιμετώπιση στην ιστορία της. Παρόλη την κρίση που μαστίζει την ελληνική κοινωνία, κατατάσσοντάς την στις τελευταίες θέσεις στην Ευρώπη όσον αφορά την οικονομική κατάσταση των εργαζομένων, τα παραδοσιακά κόμματα (συμπεριλαμβανομένου του κόμματος Τσίπρα) στέκονται πιο δεξιά από κάθε άλλη φάση της ιστορίας τους. Και όλα όσα δημιουργήθηκαν μετά τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ —6 κομμάτια— έχουν πια εξαφανιστεί, με εξαίρεση την Πλεύση Ελευθερίας, για την οποία είναι αμφίβολο αν μπορεί να καταταχθεί στην αριστερή αντιπολίτευση. Η ίδια η Κωνσταντοπούλου, σε μία από τις διακηρύξεις της κατά τη δημιουργία του κόμματός της, είχε πει: «Ούτε δεξιά ούτε αριστερά, μόνο μπροστά».

Το ότι δεν έχουν κάτι να πουν είναι σε σημαντικό βαθμό ο λόγος που τα επιχειρήματα έχουν αντικατασταθεί από υστερικές αντιπαραθέσεις μέσα στη Βουλή. Σχεδόν όλοι στριγγλίζουν σε βαθμό υστερίας —ο Ανδρουλάκης του ΠΑΣΟΚ είναι ίσως ακαταμάχητος σε αυτό— χωρίς πίσω από αυτά που υποστηρίζουν να υπάρχει οτιδήποτε άλλο πέρα από το «εμείς στην εξουσία, που δεν είμαστε διεφθαρμένοι, θα τα βάλουμε όλα σε τάξη».

Η ελληνική πολιτική σκηνή θυμίζει καταστάσεις που δημιουργούν έδαφος για φασιστικές αναζωπυρώσεις ή προετοιμάζουν το έδαφος για πραξικοπηματικές λύσεις. Η κούραση του κόσμου από μια πολιτική σκηνή που αδυνατεί ξανά και ξανά να δώσει διεξόδους, εκεί οδηγεί.

Όσο για το άμεσο μέλλον, δεν θα πρέπει να παραξενευτεί κανείς αν το μέγεθος της απαξίωσης στις επικείμενες εκλογές είναι μεγαλύτερο από κάθε άλλη φορά.

Σωτήρης Βλάχος

31 Ιουλίου 2026