Το πραγματικό καμπανάκι για τη Φανερωμένη έχει ηχήσει από καιρό…

Διάβασα με προσοχή το ιδιαίτερα διαφωτιστικό /αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της κυρίας Γιώτας Χατζηκώστα στον «Πολίτη» (14/12/2025), με τίτλο «Καμπανάκι από Πετρίδη, Γιωρκάτζη και Κωνσταντή: Χωρίς τη Φανερωμένη η εντός των τειχών Λευκωσία αργοπεθαίνει»*.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ «... Η συζήτηση γύρω από τη συμφωνία του 2022, την οποία το Υπουργείο Οικονομικών θεωρεί ετεροβαρή για το κράτος, έχει δημιουργήσει ένα επικίνδυνο κενό, αφήνοντας ένα εμβληματικό κτήριο στην καρδιά της πρωτεύουσας να βυθίζεται παρατημένο στη φθορά του χρόνου».

Πολύ ορθά το Υπουργείο Οικονομικών θεωρεί ετεροβαρή για το κράτος τη συμφωνία του 2022. Και δεν είναι η πρώτη φορά που εκφράστηκε αυτή η άποψη από πολίτες -μεταξύ των οποίων και από εμένα- με σχόλια ή/και εμπεριστατωμένη αρθρογραφία. Το κράτος θα πλήρωνε την ανακαίνιση (για κάποιο μεγάλο διάστημα, μόνο για «ανακαίνιση» μιλούσαν οι συνυπογράψαντες) ύψους τότε περίπου €5-€6 εκατομμυρίων, από τα οποία το 62.5% θα καλυπτόταν από κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το 37.5% από το κράτος (δηλαδή τους φορολογούμενους). Επιπλέον το κράτος θα πλήρωνε ενοίκιο (βλ. πιο κάτω). Η συμφωνία ήταν ήδη σε βάρος του κράτους.

Όταν, στη συνέχεια, αποκαλύφθηκε πως δεν επρόκειτο μόνο για ανακαίνιση αλλά θα έκτιζε το κράτος τριώροφο κτήριο στην αυλή του υπάρχοντος, η συμφωνία δεν ήταν απλά ετεροβαρής σε βάρος του κράτους, ήταν ληστρική. Παρεμπιπτόντως, ο κ. Γιωρκάτζης, κατά το ρεπορτάζ,  αναφέρεται (ακόμα) σε «πράσινο φως για επιχορήγηση της επιδιόρθωσης» και, σε άλλο σημείο, πως  συμφωνήθηκε «η ανακαίνιση του κτηρίου της Φανερωμένης». (Σημ. οι υπογραμμίσεις σε όλο το άρθρο δικές μου).

Όσον για τα έξοδα ανακαίνισης και τριώροφου, θα ανέρχονταν σε περίπου €12 εκατ., και δεν ήταν σαφές κατά πόσο τα επιπλέον εκατομμύρια μπορούσαν να καλυφθούν (έστω κατά το 62.5%) από κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και ούτε γνωρίζουμε αν εξακολουθούν να διατίθενται κονδύλια από εκείνο το Ταμείο. Πρόσφατα μάλιστα διάβασα ότι το κόστος θα έφτανε €20 εκατ.! Επιπλέον, το νέο κτήριο μάλλον θα ανήκε και αυτό περιουσιακά στην Αρχιεπισκοπή (για το ιδιοκτησιακό καθεστώς υπάρχουν και άλλα ερωτηματικά, με τα οποία θα ασχοληθώ σε ευθετότερο χρόνο). 

Οι όροι της συμφωνίας του 2021

Ας θυμηθούμε τους όρους της συμφωνίας μίσθωσης του κτιρίου των (πρώην) σχολείων Φανερωμένης που οριστικοποίησε (22 Απριλίου 2021) το Υπουργείο Οικονομικών μετά από σειρά διαβουλεύσεων με την Αρχιεπισκοπή, ρωτώντας ταυτόχρονα κατά πόσο το Κράτος δικαιούται να συνάψει συμφωνία εκατομμυρίων ευρώ με ένα μη Κυβερνητικό οργανισμό, παρακάμπτοντας τις συνήθεις οικονομοτεχνικές διαδικασίες.

Οι όροι, όπως ανακοινώθηκαν, μαζί με σχόλιά μου, είναι οι εξής:

- Μακροχρόνια μίσθωση για περίοδο 25 ετών με δικαίωμα τριών ανανεώσεων. 

Σχόλιο: Πολλά σχολεία, ως γη και κτίρια, ανήκουν στην Εκκλησία (Αρχιεπισκοπή) και ποτέ μέχρι αυτή τη συμφωνία δεν είχε ζητηθεί από το Δημόσιο να πληρώνει ενοίκιο. Η συμφωνία για τη Φανερωμένη πιθανόν να δημιουργήσει προηγούμενο και να διεκδικηθούν ενοίκια και στις άλλες περιπτώσεις.

- Ανάληψη της ανακαίνισης του κτιρίου από την Αρχιεπισκοπή σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για τις στεγαστικές ανάγκες της Αρχιτεκτονικής Σχολής.

Σχόλιο: Δίνεται η εντύπωση ότι τα έξοδα της ανακαίνισης θα τα αναλάμβανε η Αρχιεπισκοπή, πράγμα που καθόλου δεν ίσχυε και ούτε ισχύει. Τα έξοδα, τα οποία είχαν τότε υπολογιστεί σε περίπου €6 εκ., θα προέκυπταν κατά 62.5% από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και κατά 37.5% από το Δημόσιο.

- Καθορισμός του ύψους του μίσθιου στις €160 χιλ. ανά έτος (στη συνέχεια αναφέρθηκε το ποσόν των €150 χιλ.), το οποίο θα τυγχάνει αναπροσαρμογής ανά διετία σε ποσοστό της τάξης του 5%.

Σχόλιο: Μέχρι τον 25^ο χρόνο το ενοίκιο θα έχει φτάσει στις περίπου €274 χιλ. τον χρόνο.

- Καθορισμός του ύψους του μίσθιου για την περίοδο των τριών πρώτων χρόνων ανακαίνισης στο 50% του μίσθιου, δηλαδή, στις €80 χιλ. ανά έτος.

Σχόλιο: Δηλαδή, για ένα κτήριο που διατίθετο δωρεάν για δημόσια σχολεία, θα καταβάλλεται στην Αρχιεπισκοπή ενοίκιο ακόμα και για το διάστημα που της το ανακαινίζει το κράτος, αρχής γενόμενης από τον Σεπτέμβριο του 2021! (τώρα έχουν περάσει πάνω από τέσσερα χρόνια).

- Το μίσθιο ύψους €1,119,749 για τα πρώτα 10 έτη θα προκαταβληθεί. Στο τέλος κάθε περιόδου μίσθωσης, ήτοι ανά 25 έτη, το μίσθιο θα αναπροσαρμόζεται με βάση τις τιμές αγοράς.

Σχόλια: (1) Το Δημόσιο θα πληρώσει προκαταβολικά ενοίκια, ενώ οι κανόνες της Δημόσιας Υπηρεσίας είναι πως πληρώνονται μόνο εργασίες/υπηρεσίες που έχουν ολοκληρωθεί ή/και δαπάνες που έχουν ήδη γίνει.  (2) Με την αναζωογόνηση της εντός των τειχών πόλης (την οποία θα πληρώσει το Δημόσιο κατά 37%) θα αυξηθούν οι τιμές και η Αρχιεπισκοπή θα καρπωθεί την αύξηση με την αναπροσαρμογή του ενοικίου στη βάση των νέων τιμών αγοράς. (3) Είναι άξιο διερεύνησης το ύψος του ποσού που αποφασίστηκε για το ενοίκιο του χώρου, όπως και οι όροι επικαιροποίησής του. Αν η συμφωνία υπολογισμού του ποσού ενοικίου ακολουθεί τους νόμους της αγοράς, γιατί να μην είχε ακολουθηθεί η συνήθης διαδικασία σύναψης συμφωνίας μεταξύ Κράτους και ιδιώτη, που διέπεται από διαφανείς διαδικασίες;

Τα καμπανάκια (!) από Προύντζο, Πετρίδη, Γιωρκάτζη, Κωνσταντή και Αρχιεπίσκοπο

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, «ο δήμαρχος Χαράλαμπος Προύντζος επιχείρησε με δημόσια παρέμβασή του να υπενθυμίσει τα πραγματικά οφέλη του έργου και τη στρατηγική συνοχή που χάνεται όσο το κτήριο παραμένει κλειστό…  Η Λευκωσία δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει έναν τέτοιο πυρήνα ζωής στο κέντρο της».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο τέως υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Πετρίδης δηλώνει ότι, «αν χαθεί η Φανερωμένη, η Λευκωσία χάνει την πιο ρεαλιστική ευκαιρία που είχε ποτέ για οργανική αναζωογόνηση», ενώ ο Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης πως «χωρίς πανεπιστημιακή σχολή στη Φανερωμένη το σχέδιο για την παλιά πόλη αποδυναμώνεται τόσο πολύ που κινδυνεύει να μην υλοποιηθεί ποτέ στην πραγματική του διάσταση».

Απλές ερωτήσεις και στους τρεις: Η αναζωογόνηση μιας πόλης προκύπτει μόνο από τη δημιουργία πανεπιστημιακών σχολών; Μόνο όταν υπάρχουν φοιτητές, οι οποίοι είναι μάλιστα περαστικοί σε σύγκριση με τη ζωή μιας πόλης; Και πόσοι, τελοσπάντων, θα ήταν οι φοιτητές του Αρχιτεκτονικού Τμήματος που θα αναζωογονούσαν την πόλη; Θυμούνται οι αρμόδιοι ότι το Τμήμα Αρχιτεκτονικής λειτουργούσε ήδη μέσα στην παλιά πόλη; Και αν επιθυμούσαν, όπως έλεγαν, να έρθουν και να κατοικήσουν νέα ζευγάρια στην πόλη, γιατί έκλεισαν τα σχολεία; Και μη μας λέει ο κ. Πετρίδης ότι τον απασχολεί η «μαζική αποψίλωση κατοίκων» και πως προνοείτο «ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που περιελάμβανε την αναβάθμιση των σχολείων». Από πότε το κλείσιμο είναι αναβάθμιση;

Ο πρόεδρος του ΕΤΕΚ, Κωνσταντίνος Κωνσταντή, εξέφρασε την άποψη ότι «… η Φανερωμένη πρέπει να λειτουργήσει ως ζωντανός πυρήνας παιδείας και ζωής πριν χαθεί οριστικά η δυναμική». Παιδεία, κύριε Κωνσταντή, είναι μόνο η πανεπιστημιακή; Δεν σας θυμάμαι να αρθρώσετε έστω και ένα σχόλιο -ακόμα και όταν σας ζητήθηκε- όταν ξαφνικά, για να «αναζωογονηθεί» η παλιά πόλη της Λευκωσίας, αποφασίστηκε το ΚΛΕΙΣΙΜΟ των σχολείων Φανερωμένης.

Και γιατί θεωρείται αποκλειστικά ως καταλύτης για την αναγέννηση της εντός των τειχών Λευκωσίας η Αρχιτεκτονική Σχολή; Γνωρίζω καλά ότι ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου έκανε συγκεκριμένη πρόταση στην οποία δήλωνε ότι το Πανεπιστήμιο Κύπρου επιθυμεί να φέρει στο κτήριο Ερευνητικές Μονάδες (και όχι «υπηρεσίες» όπως διαδίδεται υποβολιμαία), τις οποίες θα στελεχώνει μεγάλος αριθμός ερευνητών. Γιατί δεν μας είπαν αν του απάντησαν και τι του απάντησαν;

Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος δήλωσε ότι «αν το Υπουργείο Οικονομικών επιμείνει στην άποψη ότι η συμφωνία είναι εις βάρος του κράτους και δεν αλλάξει στάση, τότε, η Αρχιεπισκοπή θα εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο να ενταχθεί το σχολείο ως θρησκευτικό στο πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας». Δεν θα σχολιάσω εδώ τα περί θρησκευτικών σχολείων, για τα οποία κάποιοι καταγγέλλουν μετά βδελυγμίας τους «φονταμενταλιστές μουσουλμάνους». Είναι όμως άξιο απορίας το πώς ο Μακαριότατος θεωρεί (α) ότι είναι απλά μία «άποψη» το ό,τι η συμφωνία είναι σε βάρος του κράτους και (β) ότι ένα  θρησκευτικό σχολείο θα συμβάλει στην, με όρους των ιθυνόντων, «αναζωογόνηση» της πόλης.

Ποιος είναι τελικά «Ο πυρήνας ενός (εκείνου του) οράματος»;

Και τώρα ερχόμαστε στο ουσιαστικό ζητούμενο όσων είχαν την έμπνευση για το συγκεκριμένο είδος «αναζωογόνησης», που δεν είναι παρά η οικονομική δραστηριότητα, επενδυμένη πιασάρικα και με ολίγον πολιτισμό! Κατά τον κ. Πετρίδη αυτολεξεί: «Η Λευκωσία δεν θα γίνει ποτέ Λεμεσός. Στην παλιά πόλη δεν θα έρθουν μαζικά fintech ή ναυτιλιακές εταιρείες. Το συγκριτικό πλεονέκτημα της πρωτεύουσας είναι ένα: Τα πανεπιστήμια και η ακαδημαϊκή ζωή… Οι φοιτητές είναι αυτοί που δημιουργούν οικονομική δραστηριότητα ακόμη και στις νεκρές ώρες της πόλης, που δημιουργούν πολιτισμό, που φέρνουν νέες χρήσεις και νέες επιχειρήσεις».

Ο πρώην δήμαρχος Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης μάς εξηγεί ότι το σχέδιο «περιελάμβανε προσέλκυση σχολών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κέντρων έρευνας, φοιτητικών εστιών και εστιατορίου νέων χρήσεων. Λειτούργησε το Κέντρο Έρευνας Cyens, δόθηκαν κίνητρα για νέες επιχειρήσεις, δημιουργήθηκαν φοιτητικές εστίες από τον δήμο και από ιδιώτες…». Καταληκτικά μάλιστα, εξέφρασε και την ανησυχία του, ουσιαστικά για τους επενδυτές, υπό τον μανδύα όμως της έγνοιας για την αξιοπιστία του κράτους απέναντί τους: «Επενδύθηκαν χρήματα από ιδιώτες βασισμένους στις εξαγγελίες της Πολιτείας. Αγοραπωλησίες ακινήτων έγιναν στη βάση της προσδοκίας ότι η Αρχιτεκτονική θα λειτουργήσει στη Φανερωμένη. Αν το κράτος αλλάξει στάση υπάρχει θέμα αξιοπιστίας».

Αυτό είναι το ζουμί! Κύριε Γιωρκάτζη, οι περισσότερες αγοραπωλησίες έγιναν όχι μετά, αλλά πριν τις εξαγγελίες της Πολιτείας, από επιτήδειους που είχαν την πληροφορία από υψηλά δώματα ότι επέκειτο η εξαγγελία! Τέσσερεις (!) μεγαλοεπενδυτές φρόντισαν να αγοράσουν τις περισσότερες περιουσίες και, μαζί με τους λίγους εναπομείναντες παλιούς ιδιοκτήτες, όρμηξαν, πήραν τα χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης για να ανακαινίσουν τα σπίτια που παρότι σε άθλια κατάσταση νοίκιαζαν, με καθόλου ευτελή ενοίκια, σε φτωχούς μετανάστες και πρόσφυγες. Και τώρα θέλετε, με το ζόρι, να τους βρούμε φοιτητές-ενοικιαστές.

Αυτός είναι ο «εξευγενισμός» που υπηρετήσατε όλοι οι θιασώτες της «αναζωογόνησης», ο οποίος, κάτω από το «λούστρο» που του προσδίδει εντέχνως η λέξη, δεν έχει τίποτα, μα τίποτα το ευγενικό.

Και αυτό το άρθρο είναι το δικό μου καμπανάκι, το οποίο κρούω από το 2021 (ενδεικτικά, βλ** και ***).

Θα επανέλθω, προσθέτοντας εδώ κάτι που από καιρό αισθάνομαι: «Τα άδικα ουκ ευλογούνται».

Μερόπη Τσιμίλλη

15 Δεκεμβρίου 2025

* Πολίτης 14 Δεκεμβρίου 2025 - Καμπανάκι από Πετρίδη, Γιωρκάτζη και Κωνσταντή: Χωρίς τη Φανερωμένη η εντός των τειχών Λευκωσία αργοπεθαίνει

(9-6-2022)** https://www.socialistikiekfrasi.com/PDF%20Presentations/20220609_Gia%20tin%20anazoogonisi%20tis%20lefkosias.pdf

(31-8-2023)*** https://www.socialistikiekfrasi.com/PDF%20Presentations/20230831_Sxoleia%20Faneromenis-skandalon%20synexeia.pdf