Το Καφενείο της Πέμπτης στον Πολίτη                                                       8 Ιανουαρίου 2026

ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΤΕΡΑΤΩΝ…

Το 1930 ο Ιταλός αναλυτής και κομμουνιστής Αντόνιο Γκράμσι έγραφε στα «Σημειωματάρια της Φυλακής»:

Η κρίση συνιστάται ακριβώς από το γεγονός ότι το παλιό πεθαίνει και το νέο δεν μπορεί να γεννηθεί: σε αυτή την ενδιάμεση περίοδο, εμφανίζονται τα πιο ποικίλα νοσηρά φαινόμενα.

Αυτή η φράση συνήθως αναφέρεται  με απλοποιημένη μορφή, που αποδίδει πολύ πιο παραστατικά αυτό που θέλει να πει:

Ο παλιός κόσμος πεθαίνει, ο νέος δυσκολεύεται να γεννηθεί.  Τώρα είναι η εποχή των τεράτων.

Τότε ο Φασισμός είχε επικρατήσει στην Ιταλία, ο Χίτλερ βρισκόταν στα πρόθυρα της ανόδου-του στην εξουσία, ο ίδιος ο Γκράμσι βρισκόταν στη φυλακή και το εργατικό κίνημα βρισκόταν σε αδιέξοδο.

Αυτό δεν πρέπει να το βλέπουμε μόνο σαν έκφραση απελπισίας.  Τα τέρατα που έβλεπε ο Γκράμσι δεν επικρατούσαν φυσιολογικά, ήταν αποτέλεσμα αδυναμίας της κοινωνίας στη διαδικασία να περάσει από τον παλιό κόσμο στον νέο – από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό.  Ήταν αποτέλεσμα παρακμής του παλιού συστήματος, που στα γεράματά-του έπαιρνε τη μορφή του Φασισμού και του Ναζισμού, και της αδυναμίας του νέου που ακόμα δεν μπορούσε να λειτουργήσει και δημιουργούσε «νοσηρά φαινόμενα» όπως τον σταλινισμό και την εκφυλισμένη  σοσιαλδημοκρατία της εποχής-του.

Βρισκόμαστε σήμερα μπροστά σε ανάλογα φαινόμενα.  Ο παραλληλισμός με τη δεκαετία του ’30 είναι τραγικά εμφανής.  Όπως το κραχ του 1929 δημιούργησε μια παγκόσμια οικονομική κρίση, το κραχ του 2008  έκαμε το ίδιο, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.  Η άνοδος του Φασισμού και του Ναζισμού τότε δεν είναι πολύ διαφορετικό φαινόμενο από την άνοδο της σημερινής ακροδεξιάς.  Η επίθεση της Ιαπωνίας στην Κίνα και το πραξικόπημα του Φράνκο στην Ισπανία είναι ανάλογα φαινόμενα με τη κατάπνιξη της Αραβικής Άνοιξης, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη Γενοκτονία στη Γάζα. 

Είναι σ’ αυτά τα πλαίσια που πρέπει να δούμε και τη συμπεριφορά του Τραμπ, με αποκορύφωμα την επίθεση στην Βενεζουέλα και την απαγωγή του Μαδούρο.  Ο Τραμπ δεν είναι δημιούργημα ενός υγιούς καπιταλισμού, είναι αποτέλεσμα ενός γερασμένου καπιταλισμού.  Ενός καπιταλισμού που έχει χάσει τη δυνατότητα να μετατρέπει αυτόματα το προσωπικό συμφέρον σε κοινωνικά δημιουργική δύναμη.  Ενός καπιταλισμού όπου έχει αντικατασταθεί η εξουσία μιας τάξης με την εξουσία μιας δράκας δισεκατομμυριούχων που ελέγχουν τα πάντα.  Η «άρχουσα τάξη» έχει συρρικνωθεί σε μια δράκα ολιγαρχών που αποφασίζουν αυθαίρετα τις τύχες του κόσμου.  Και όταν οι αποφάσεις είναι αυθαίρετες, η λογική-τους γίνεται ολοένα και λιγότερο λογική.

Ούτε είναι μόνος στον κόσμο.  Όπως το φαινόμενο Τραμπ είναι δημιούργημα της αυθαίρετης εξουσίας των αμερικανικών μονοπωλίων, ο Πούτιν πήρε την εξουσία μέσα από τη χαοτική κατάσταση της δημιουργίας των Ρωσικών μονοπωλίων και την διατηρεί σαν προστάτης μιας δράκας ολιγαρχών.  Σε λιγότερο καθοριστικό επίπεδο, ανάλογες περιπτώσεις αποτελούν αυταρχικοί ηγέτες όπως ο Ερντογάν, ο Νετανιάχου, ο Μόντι.  Σε όλες αυτές τις χώρες η έννοια της δημοκρατίας έχει εκφυλιστεί και οι εκλεγμένοι ηγέτες δρουν σαν δικτάτορες, χωρίς πολλές δυνατότητες ελέγχου.  Οι κοινωνίες γίνονται ολοένα και πιο αυταρχικές, οι ατομικές ελευθερίες περιορίζονται συνεχώς και η λογική αντικαθίσταται από την αυθαιρεσία.

Οι Ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι ξένες σ’ αυτό το φαινόμενο.  Ακόμα χειρότερα, όσο μικρότερη είναι η σημασία-τους στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, τόσο πιο εύκολα γίνονται αποδεκτές οι αυθαίρετες συμπεριφορές των ηγετών.  Τα παραδείγματα των Χριστοδουλίδη και Μητσοτάκη είναι αρκετά χαρακτηριστικά…

Θέμος Δημητρίου,     

2026-01-06

Το Καφενείο της Πέμπτης είναι μια ανοικτή συνάθροιση συζήτησης που γίνεται κάθε Πέμπτη στις 7:30μμ στα Γραφεία της Σοσιαλιστικής Έκφρασης, Ρήγα Φεραίου 25Α, 1087 Λευκωσία.  Τη στήλη στον Πολίτη γράφουν θαμώνες του Καφενείου..