Φτώχεια: Τι είναι τελικά!

Αν κοιτάξει κανείς στην αρθρογραφία θα διαπιστώσει ότι η φτώχεια σπανίως αναφέρεται μόνη της. Συνήθως συνοδεύεται από ένα προσδιοριστικό επίθετο, όπως για παράδειγμα απόλυτη, σχετική, ψηφιακή, ενεργειακή, εκπαιδευτική και λοιπά. Υπάρχουν άραγε τόσα πολλά είδη φτώχειας; Τι είναι τελικά η φτώχεια;

Η φτώχεια είναι μία και καθορίζεται από τη δυνατότητα ενός ανθρώπου ή μιας οικογένειας να βρίσκεται σε θέση οικονομική που να του/της επιτρέπει να καλύπτει τις βασικές ανάγκες. Αυτές οι ανάγκες αλλάζουν, καθώς αλλάζει η ίδια η κοινωνία. Και η κοινωνία αλλάζει στη βάση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, ή αλλιώς της οικονομίας της αγοράς. Γενικώς, όλα κινούνται με βάση τον νόμο της εξέλιξης, συνεπώς και η φτώχεια.

Όπως υπάρχουν άνθρωποι φτωχοί, υπάρχουν και φτωχά κράτη. Υπάρχουν φτωχά κράτη και πλούσια κράτη, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει ο φτωχός και ο πλούσιος. Υπάρχουν οι οικονομικά ασθενέστεροι και οι οικονομικά ισχυροί. Αλλά ο παραγωγός της φτώχειας είναι ο πλούσιος. Με καπιταλιστικούς όρους, δεν μπορεί να υπάρξει πλούσιος χωρίς να υπάρξει φτωχός. Ο πρώτος γίνεται πλουσιότερος επειδή το κοινωνικό σύστημα τον διευκολύνει στο να εκμεταλλεύεται ποικιλοτρόπως την εργασία των ανθρώπων και κατ’ επέκταση τον ίδιο τον άνθρωπο. Αυτή η εκμετάλλευση πραγματοποιείται νόμιμα επειδή οι νόμοι φτιάχνονται για να παρέχουν στον πλούσιο την απαραίτητη προστασία.

Οι νόμοι που διέπουν το καπιταλιστικό σύστημα αναπαράγουν, μάλιστα σε νέα επίπεδα, την κοινωνική διαστρωμάτωση που διαπερνά την κοινωνία απ’ άκρη σ’ άκρη. Σε αυτή τη διαστρωμάτωση υπάρχει μια διαχωριστική γραμμή. Στη μια της πλευρά βρίσκεται η εργατική τάξη των πόλεων και της υπαίθρου και στην άλλη βρίσκεται η αστική τάξη που κατέστησε τον εαυτό της και τα μέλη της νόμιμους κλέφτες.

Η φτώχεια είναι παράγωγο του κοινωνικού συστήματος, γι’  αυτό και όχι μόνο δεν την έχουν εξαλείψει, την έχουν φέρει και την έχουν μεγαλώσει και την έχουν εδραιώσει μέσα στις κοινωνίες των ανεπτυγμένων χωρών. Στην καρδιά του καπιταλισμού, τις ΗΠΑ, η φτώχεια ζει και βασιλεύει. Αυτό που πέτυχαν είναι να δημιουργήσουν κοινωνική συνείδηση που απαλλάσσει τους ίδιους και το σύστημά τους από την ευθύνη και τη μεταθέτουν στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Ένας φτωχός ή μια φτωχή οικογένεια δεν μπορεί να είναι μόνο ενεργειακά φτωχός. Δεν γίνεται. Δεν μπορεί να βρίσκεται σε οικονομική θέση που να μπορεί να καλύπτει όλες τις άλλες ανάγκες, πλην της ανάγκης να θερμάνει τον χειμώνα το σπίτι/διαμέρισμά του και το καλοκαίρι να το δροσίσει – ασχέτως αν αυτό ανήκει στον ίδιο ή στην τράπεζα ή στον σπιτονοικοκύρη του. Είναι αναγκασμένος να κάνει κατανομή των εσόδων στους τομείς εξόδων. Θα κάνει περικοπές ή μειώσεις εκεί και όπου του επιτρέπεται.

Οι ορισμοί της φτώχειας, όπως και το πλαίσιο που καθορίζει το όριο φτώχειας, είναι μέθοδος ελέγχου και αποπροσανατολισμού που υποβοηθά στη διατήρηση της υποταγής. Κάτω από το καθορισμένο για παράδειγμα όριο φτώχειας υπάρχει μια διαστρωμάτωση φτωχών. Φτώχεια όμως υπάρχει ακόμα και σε στρώματα που υπερβαίνουν τα κριτήρια που οι κυβερνήσεις θέτουν  για να ορίσουν το όριο της φτώχειας. Κατά συνέπεια, η φτώχεια έχει ταξικό περιεχόμενο, είτε αυτή υπάρχει σε νοικοκυριά είτε υπάρχει σε κράτη.

Συνεπώς, ο αγώνας κατά της φτώχειας είναι αγώνας κατά του καπιταλισμού. Αν είσαι φτωχός αγωνίσου ενάντια στον καπιταλισμό. Αν δεν θέλεις να γίνεις φτωχός αγωνίσου ενάντια στον παραγωγό της, ενάντια στο σύστημα των αστών. Αν δεν θέλεις να παραμείνεις ή να γίνεις φτωχός ή να έχεις δίπλα σου φτωχούς ανθρώπους και φτωχά κράτη αγωνίσου ενάντια σε όλους αυτούς, μαζί και στην υποταγμένη στους κεφαλαιοκράτες ηγεσία των αριστερών κομμάτων εντός και εκτός της χώρας όπου ζεις. Ο αγώνας κατά της φτώχειας είναι πόλεμος ταξικός. Το όπλο σου είναι η μαρξιστική ιδεολογία. Απόκτησέ την, κάμε την κτήμα σου!

Μιχάλης Δημοσθένους

22/9/2026